Leita í fréttum mbl.is

Orsök hrunsins

liggur Frosta Sigurjónssyni í augum uppi. Hann skrifađ ţetta í greinargerđ međ tillögum sínum um stjórnskipun Lýđveldisins í desember 12.12.2012. Spurning er hvort ţessu máli er nćgilegur gaumur gefinn.

Bankarnir vađa hér um eftirlitslaust og prenta peninga. Sumir segja ađ ţeir stefni ţjóđinni ótrauđir til annars hruns undir forystu Seđlabankans sem leyfir ţeim ađ hćkka vexti og lađa ţannig ađ aflandskrónur sem blási upp hrunbóluna.

" Umsögn til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar 12. 12 2012: 

Peningavaldiđ - Umsögn um frumvarp til stjórnarskipunarlaga um stjórnarskrá lýđveldisins Íslands. Ţingskjal 510 - Mál nr. 415.


Međ peningavaldi er átt viđ valdiđ til ađ búa til peninga, eđa ígildi peninga, og setja í umferđ.

Ógćtileg međferđ peningavaldsins er vafalítiđ ein af höfuđástćđum hrunsins og má fćra rök fyrir ţví ađ ný stjórnarskrá fjalli um peningavaldiđ og hvernig skuli koma í veg fyrir ađ ţví verđi misbeitt.

Stjórnarskrá ţarf einnig ađ gera greinarmun á valdi til útgáfu og úthlutunar nýrra peninga en ţessi tvö valdsviđ mega ekki vera á sömu hendi.

Ţađ hlýtur ađ teljast alvarlegur galli á stjórnarskrárfrumvarpinu ađ í ţví sé ekki gerđ tilraun til ađ koma böndum á peningavaldiđ.

GREINARGERĐ

Taumlaus peningamyndun er meginorsök hrunsins
Viđ einkavćđingu viđskiptabankanna áriđ 2002 fćrđist peningavaldiđ ađ mestu leiti frá ríkinu til eigenda bankanna. Á nćstu fimm árum ríflega fimmfölduđu einkabankarnir peningamagn í umferđ. Sú aukning var gersamlega úr samhengi viđ vöxt ţjóđartekna og afleiđingin var hrun gjaldmiđilsins.

Enn hefur ekkert veriđ gert til ađ koma peningavaldinu í skjól fyrir sérhagsmunum. Enn hafa einkabankarnir ađstöđu til ađ búa til peninga og ákveđa hver skuli fá nýja peninga. Verđi ţessu ekki breytt, mun ţađ halda áfram ađ bitna á landsmönnum međ verđbólgu, vaxtabyrđi, óstöđugleika og skuldsetningu.

Viđskiptabankar búa til ígildi peninga međ útlánum
Viđskiptabankar eru í ađstöđu til ađ skapa ígildi peninga međ útlánum. Viđskiptabanki skapar ígildi peninga međ ţví ađ veita lán og afhenda lántakanda innstćđu í stađ seđla. Innstćđuna býr bankinn til úr engu. Innstćđan er í raun loforđ bankans um ađ afhenda seđla hvenćr sem óskađ er. Innstćđan er handhćgari en seđlar og lántaki og allir ađrir líta á innstćđu í banka sem ígildi peninga, enda er hćgt ađ nota ţćr til ađ greiđa skuldir og jafnvel skatta.

Peningamyndun er skattheimta
Bankinn hagnast mjög á ţví ađ búa til ígildi peninga, ţví hann greiđir litla sem enga vexti á innstćđuna en innheimtir hins vegar markađsvexti á útlániđ. Íslenskir bankar hafa búiđ til 1.000 milljarđa međ ţessum hćtti og nema tekjur banka af vaxtamun inn- og útlána tugum milljarđa árlega.

Banki sem eykur eigiđ fé sitt um 2 milljarđa getur búiđ til 25 milljarđa af nýjum innstćđum og lánađ ţćr út (miđađ viđ 8% eiginfjárkröfu). Ţegar veitt eru ný lán myndast innlán sem eru nýir peningar og rýra verđgildi ţeirra peninga sem fyrir eru. Innstćđur í bönkum eru í minna mćli óverđtryggđar en útlán og bankar grćđa ţví á rýrnun ţeirra.

Fái bankar ađ beita peningavaldinu í eigin ţágu, er ekki viđ öđru ađ búast en ţeir leggi sig alla fram um ađ auka gróđa sinn af vaxtamun og verđbólgu, ţótt ţađ verđi á kostnađ alls almennings.

Alţjóđlegt vandamál
Sama fyrirkomulag peningamála er viđ lýđi í nćr öllum löndum. Peningavaldiđ er víđast hvar komiđ í hendur einkaađila. Afleiđingin er nánast taumlaus peningaprentun. Vaxtabyrđi ţjóđa af ţví ađ hafa gjaldmiđil sinn ađ láni frá einkabönkum ţyngir í sífellu skuldabyrđi ţeirra. Svo er komiđ ađ alvarleg skuldakreppa ríkir í heiminum og á torgum stórborga safnast almenningur saman til ađ mótmćla ráđaleysi stjórnvalda.

Peningavaldiđ tilheyrir ţjóđinni
Taka ţarf peningavaldiđ frá viđskiptabönkunum og skipta ţví upp milli seđlabanka og ríkisstjórnar landsins.

En ţađ nćgir ekki ađ koma peningavaldinu til ríkisins, einnig ţarf ađ tryggja tvískiptingu valdsins til ađ draga úr freistnivanda.

Seđlabanki fari međ útgáfuvald peninga
Seđlabankinn gefur í dag út seđla og mynt, en ţessir miđlar eru sáralítiđ notađir í viđskiptum. Bankainnstćđur (rafrćnir peningar) búnar til af einkabönkum eru uppistađan í peningamagni landsins. Bankar skapa peninga međ útlánum og nćr allt fé í landinu er myndađ međ ţessum hćtti og ber vexti sem greiđast bönkum. Ţessu ţarf ađ breyta.

Ađeins Seđlabanki ćtti ađ hafa leyfi til ađ búa til peninga fyrir  fyrir hagkerfiđ og hann getur gert ţađ án skuldsetningar.

Seđlabanki á ađ meta og stýra ţví hve mikiđ peningamagn er í hagkerfinu á hverjum tíma, út frá ţjóđhagslegum markmiđum eins og verđbólgu, sjálfbćrum hagvexti, atvinnuleysi og fleiri ţáttum.

Ríkisstjórn fari međ úthlutunarvald peninga
Í dag ákveđa bankar hverjum skuli afhenda nýtt fé og til hvers ţađ skal notađ. Hagsmunir bankans ráđa ţar för, ţótt nýir peningar rýri alla peninga sem fyrir eru í kerfinu.

Ţar sem nýir peningar valda kostnađi hjá öllum almenningi, er eđlileg krafa ađ nýjum peningum sé ráđstafađ međ lýđrćđislegum hćtti. Ríkisstjórn er best til ţess fallin og getur gert ţađ međ fjárlögum.

Nánari upplýsingar um peningavald og skiptingu ţess má finna áwww.betrapeningakerfi.is

Virđingarfyllst


Frosti Sigurjónsson
rekstrarhagfrćđingur"

 

Er einhver ţess umkominn ađ segja ađ ţetta sé rangt hjá hagfrćđingnum Frosta? Ég get ekki séđ ađ svo sé ţó hugsanlega séu fleiri ţćttir sem ráđa peningaskortinum sem er viđvarandi í ţessu ţjóđfélagi.

Hér eru til nógir peningar til ađ byggja hótel á öđru hverju götuhorni. En ţađ er útilokađ ađ finna peninga til ađ borga nýjan spítala? Ţađ er ekki hćgt ađ hjálpa fátćku fólki? Hvađa ţá ellibelgjum? Eiga ţeir síđastnefndu nokkra framfćrslukröfu á núverandi samfélag ţó annađ sé sagt á tyllidögum? Röklega er ţađ hćpiđ.

Kári heimtar nýja skatta til ţess ađ moka 80 milljörđum ótilgreint meira í heilbrigđiskerfiđ. Hćrri laun og meira flotterí? Hvenćr mun ţurfa enn meira? Ţví hefur Kári ekki svarađ. Af hverju á ađ byggja flatan spítala viđ Hringbraut ţegar betra er ađ byggja turn? Engin svör?

Orsök hrunsins var hélt ég ađ bönkunum leyfđist ađ slá ótakmarkađ í útlöndum og lána íslenskum almenningi prentpeninga sem lögum samkvćmt mátti ekki og var dćmt ólöglegt af Hćstarétti stundum en stundum ekki. Svo var lánađ ótryggt allskyns skálkum sem fóru út í heim međ aurana og borguđu ekki til baka vagna vankunnáttu bankastjóranna í grunnatriđum bankafrćđi.Sumir ţeirra eru nú látnir gjalda fyrir vanţekkinguna.

Seđlabankinn gat bundiđ ţessar erlendu lántökur bankanna en gerđi ekki. Hann er ţví beinlínis ábyrgur fyrir ţví ađ banksterarnir gátu komiđ sér og landinu á hausinn.

Ţannig tapađi ég mínum 4 bönkum, Icesave og allr ţeirri gargandi snilld sem ţađ var ef rétt hefđi veriđ ađ stađiđ. Nú eru einhverjir ađ reka ţessa gömlu banka mína í sömu húsum, međ sömu málverkin á veggjunum, sömu tölvurnar, sama starfsfólkiđ. Eini munurinn ađ ég er úti en ţjófarnir, ríkiđ og vogunarsjóđirnir sem Steingrímur J. fyrir hönd ríkisins, skenkti Íslands-og Arajón-bankana, eru inni.

Hefđu kratarnir ekki rekiđ sinn venjulega svikarýting í bak Geirs H. Haarde eins og ţeir gerđu fyrr viđ Ţorstein Pálsson hefđi Steingrímur J. aldrei komist til ađ valda ţjóđarslysinu í bankamálunum.

Varla verđur rýtingsstungum krata gleymt í stjórnmálasögunni. Enda telja ţeir slíkt sitt ađalsmerki eins og Benedikt Gröndal lýsti flokknum. Kratar hafa yfirleitt veriđ vanhćfastir til vináttu í íslenskum stjórnmálum. Hviklyndiđ virđist samgróiđ kratismanum eins og viđ blasir í Samfylkingunni.  

Orsakir hrunsins eru sjálfsagt fleiri en Frosti tilgreinir en stjórnlaus innlend peningaprentun er áreiđanlega ein ţeirra.

 


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Höfundur

Halldór Jónsson
Halldór Jónsson

verkfræðingur, flugdellukall, tennis-og badmintonspilari

-ekki góður í neinu af þessu-

Heimsóknir

Flettingar

  • Í dag (10.5.): 623
  • Sl. sólarhring: 816
  • Sl. viku: 5900
  • Frá upphafi: 3190242

Annađ

  • Innlit í dag: 535
  • Innlit sl. viku: 5031
  • Gestir í dag: 472
  • IP-tölur í dag: 453

Uppfćrt á 3 mín. fresti.
Skýringar

Eldri fćrslur

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband