Leita Ý frÚttum mbl.is

SorpsvÝvir­a ═slendinga

blasir vi­ hverjum sem kynnir sÚr ßstand sorpmßla ß landinu.

ReykjavÝkurborg ur­ar allt sitt sorp ß dřrmŠtu landi ß h÷0fu­borgarsvŠ­inu sem er ■annig ey­ilagt til framb˙­ar. ═ ReykjavÝk rŠ­ur meirihluti fˇlks me­ fornaldarsko­anir Ý ÷llum tŠknimßlum sem vi­haldi­ er af flokkum sem voru keyptir til ■ess af valdh÷fum sem h÷f­u tapa­ lř­rŠ­islegum kosningum. Framhaldi­ er ■vÝ kj÷rtÝmabilsl÷ng afturf÷r ß ÷llum tŠknisvi­um ■ar me­ t÷ldum ˙rbˇtum Ý sorpmßlum sem og ÷­rum mßlum.

═ jˇlabla­ Sßms Fˇstra ßri­ 2017 skrifa­i J˙lÝus Sˇlnes verkfrŠ­ingur ogá prˇfessorá emeritus merka grein um st÷­u sorpmßla Ý landinu og ■ß tŠkni sem a­rar ■jˇ­ir nota Ý takt vi­ n˙tÝmann.

J˙lÝus var ■ß a­ spß Ý reisinguásorporkuvers ß Vestfj÷r­um, sem er hi­ besta mßl Ý ■eim landsfjˇr­ungi. Hugsanlega hafa hugmyndir J˙lÝusar veri­ ÷gn af stˇrhuga fyrir venjulega sveitarstjˇrnarmenn a­ grÝpa. En meginkjarninn er ■ˇ ■ess vir­i a­ athuga nßnar og ver­ur hÚr ■vÝ tilfŠrt Ý heild sinni:

J˙lÝus segir:

á

"Sorphir­a, ■a­ er a­ segja mˇttaka og f÷rgun ˙rgangs frß heimilum og i­na­i, hefur reynzt sveitarfÚl÷gum ß ═slandi erfitt vi­fangsefni.

áEkki er svo langt sÝ­an, a­ ÷llu sorpi var eki­ ß sorphauga Ý nßgrenni bygg­ar. Ůar hr˙ga­ist ■a­ upp, og sjßlfum. Enn finnast gamaldags sorphaugar, eins og sß sem ■etta skrifar ■ekkir frß Šskußrum sÝnum ß Akureyri. Ůanga­ fˇrum vi­ unglingarnir me­ smßrifla og reyndum a­ skjˇta rottur, sem ■ar voru Ý miklum mŠli, innan um brennandi rusli­ ofan ß j÷r­inni. Ůegar umhverfisrß­uneyti var stofna­ ß ═slandi Ý febr˙ar 1990, voru sorphir­umßl landsmanna Ý miklum ˇlestri og f÷rgun sorps langt a­ baki ■vÝ sem ger­ist Ý nßgrannal÷ndum okkar og flestum vestrŠnum rÝkjum.

T÷luvert hefur ßunnist Ý ■essum efnum sÝ­an ■ß. Munar ■ar mest um tilkomu Sorpu 1991, bygg­asamlags sveitarfÚlaganna sex ß h÷fu­borgarsvŠ­inu um mˇtt÷ku og f÷rgun sorps me­ kerfisbundnum og umhverfisvŠnni hŠtti en ß­ur. Starfsemi Sorpu hefur or­i­ til ■ess a­ stˇrbŠta sorphir­u ß reynt var a­ brenna ■a­ sem hŠgt var. Af ■essu stafa­i mikil mengun. BŠ­i loftmengun vegna brunareyks og ˙tgufunar řmiss konar lofttegunda svo og jar­vegs- og grunnvatnsmengun frß haugunum h÷fu­borgarsvŠ­inu, or­i­ hvati til flokkunar sorps, endurvinnslu ■ess og um lei­ vitundarvakning um a­ farga beri ˙rgangi ß umhverfisvŠnan hßtt.

Sß ljˇ­ur er ß, a­ vali­ var a­ ur­a langmestan hluta ■ess sorps, sem fellur til ß h÷fu­borgarsvŠ­inu ß ┴lfsnesi.

١tt ur­unarsta­urinn hafi veri­ ger­ur eftir str÷ngustu umhverfisst÷­lum, ver­ur a­ telja, a­ ur­un sorps sÚ ˙relt f÷rgunara­fer­.

Forsvarsmenn Sorpu hyggjast n˙ leggja af ur­un ˙rgangs me­ ■essum hŠtti. Fyrirhuga­ er a­ ˙tb˙a smŠrri ur­unar■rŠr, ■ar sem au­veldara er a­ safna metan og ÷­rum loftg÷sum, sem gufa upp frß ■rˇnum og eru nřtanleg. HŠgar hefur gengi­ hjß m÷rgum sveitarfÚl÷gum ˙ti ß landi.

VÝ­a er ■ˇ b˙i­ a­ koma upp mˇtt÷kust÷­vum fyrir flokka­an ˙rgang, ■ar sem almenningur getur losa­ sig vi­ řmiss konar rusl og aflˇga hluti. Heimilissorpáer hins vegar sˇtt til Ýb˙a. F÷rgun sorps og ˙rgangs er engu a­ sÝ­ur vÝ­a ßbˇtavant.

Sofi­ ß ver­inum

áŮa­ er ■vÝ hŠgt a­ fullyr­a, a­ ═slendingar hafi sofi­ ß ver­inum gagnvart ■vÝ a­ me­h÷ndla heimilissorp og annan ˙rgang ß umhverfisvŠnan hßtt. SamkvŠmt nřjustu t÷lum Umhverfisstofnunar fˇr heildar˙rgangsmagn ß landinu Ý fyrsta sinn yfir milljˇn tonn ß sÝ­asta ßri (2016) og fer sÝfellt vaxandi.

Endurvinnsla ˙rgangsefna hefur bŠ­i reynzt kostna­ars÷m og erfi­. Mikill hluti ˙rgangs hefur ■vÝ veri­ ur­a­ur ß nokkrum v÷ldum st÷­um vÝ­s vegar ß landinu. Sumir ■essara ur­unarsta­a eru n˙ komnir ß undan■ßgu, og hjß ÷­rum rennur starfsleyfi ˙t innan fßrra ßra.

Evrˇpusambandi­ sam■ykkti nřlega tilskipun (9. j˙nÝ 2016) sem gerir rß­ fyrir, a­ 2030 megi sveitarfÚl÷g ß Evrˇpska efnahagssvŠ­inu ekki ur­a meira en sem nemur 10% af tilfallandi heimilis˙rgangi. Jafnframt er gert rß­ fyrir, a­ um 65% ˙rgangs skuli endurunnir.

SamkvŠmt upplřsingum frß Umhverfisstofnun mun ■essi tilskipun brßtt fß Ýgildi regluger­ar ß ÷llu Evrˇpska efnahagssvŠ­inu og taka ■vÝ gildi ß ═slandi. SveitarfÚl÷gin fß ■annig einhvern frest, ekki mj÷g langan, til ■ess a­ ur­a ekki meira en sem nemur 10% af heimilis˙rgangi.

┴ tÝunda ßrartugnum voru bygg­ar nokkrar litlar sorpbrennslust÷­var ß landsbygg­inni, en me­ tilkomu ■eirra vonu­ust menn til ■ess, a­ fundin vŠri hagkvŠm lausn ß f÷rgun heimilissorps og annars ˙rgangs. 2010 voru alls sex slÝkar brennslust÷­var Ý rekstri ß landinu. Ůessar st÷­var voru mj÷g litlar ß al■jˇ­legan mŠlikvar­a og reyndust ˇhagkvŠmar Ý rekstri.

Brennsluhiti var altof lßgur til a­ koma Ý veg fyrir loftmengun. Voru starfsleyfi ■eirra bygg­ ß undan■ßgu frß vi­urkenndum EES reglum um slÝkar st÷­var.

Upp ˙r aldamˇtunum 2000 fˇr a­ bera ß mikilli dÝoxÝnmengun frß sumum ■essara st÷­va. A­ lokum voru ■Šr allar sviptar starfleyfi og hefur veri­ loka­. Hafa sorpmßl vi­komandi sveitarfÚlaga veri­ Ý miklum ˇlestri sÝ­an og ■au gripi­ til ■ess rß­s a­ lßta aka sorpi og ˙rgangi langar lei­ir til f÷rgunarst÷­va, oftast til ur­unar.

áA­eins ein sorpbrennslust÷­ er enn starfandi ß ═slandi, ■.e. Kalka ß Su­urnesjum. H˙n ver­ur ■ˇ a­ teljast frekar ˇfullkomin Ý samanbur­i vi­ sorporkust÷­var nßgrannalandanna, og hefur henni veri­ gert a­ uppfylla hertar kr÷fur um takm÷rkun ß mengun, sem gerir reksturinn enn erfi­ari. HÚr gildir hagkvŠmni stŠr­arinnar sem svo vÝ­a annar sta­ar.

Till÷gur til ˙rbˇta

áM÷rg sveitarfÚl÷g ßsamt Fjˇr­ungssambandi Vestfjar­a hafa um nokkurt skei­ veri­ a­ athuga till÷gur um allsherjarlausn sorphir­umßla landsmanna, sem settar voru fram Ý skřrslu fyrr ß ■essu ßri, unninni af Braga Mß Valgeirssyni, vÚlstjˇra og i­nfrŠ­ingi ßsamt Stefßni Gu­steinssyni, skipatŠknifrŠ­ingi og J˙lÝusi Sˇlnes, fyrsta umhverfisrß­herra ═slands. VerkÝs verkfrŠ­istofa hefur einnig komi­ a­ verkefninu.

á═ skřrslunni er gert rß­ fyrir, a­ bygg­ ver­i fullkomin sorporkust÷­ vi­ ═safjar­ardj˙p, sem taki ß mˇti allt a­ 100 ■˙sund tonnum af brennanlegum ˙rgangi frß ÷llum sveitarfÚl÷gum landsins.

Sorporkust÷­

St÷­in yr­i mj÷g tŠknilega fullkomin, bygg­ skv. Str÷ngustu reglum Evrˇpusambandsins Ý lÝkingu vi­ ■Šr st÷­var, sem nřlega hafa veri­ teknar Ý notkun ß Nor­url÷ndunum, m.a. ß Amager nŠrri mi­borg Kaupmannahafnar (sjß mynd 2).

sorporkustod Amager

áUm er a­ rŠ­a hßhitabrennslu (um 1200░C) me­ mj÷g fullkomnum mengunarvarnab˙na­i, ■annig a­ loftmengun er nßnast engin.

Vestfjar­ast÷­in mun framlei­a um 10 MW af raforku og 30 MW af hitaorku, e­a um 312 gÝgavattstundir af orku ß ßri. Me­ henni yr­i raforku■÷rf Vestfir­inga, umfram n˙verandi framlei­slu Ý fjˇr­ungnum, fullnŠgt, og nŠgt heitt vatn fengist til h˙sahitunar Ý ÷llum bygg­arl÷gum vi­ Dj˙p, ßsamt til margs konar atvinnustarfsemi. St÷­in kŠmi til me­ a­ veita um 15 manns atvinnu, og a­ auki yr­i um einhver afleidd st÷rf a­ rŠ­a.

Tali­ er, a­ h˙n muni kosta um 10ľ12 milljar­a krˇna me­ tengdum mannvirkjum, skip og hafnara­sta­a um 5,5ľ7 milljar­a krˇna, ■annig a­ heildarkostna­ur ■essa risaverkefnis gŠti numi­ tŠplega 20 millj÷r­um krˇna.

NŠsta skref ver­ur a­ gera nßkvŠmar rekstrar- og kostna­arߊtlanir.

Vi­ brennslu ß sorpi Ý hßhitaofnum, ■ar sem hitastig er vel yfir 1000░C, ey­ast ÷ll lÝfrŠn efni. ┌rgangur sem venjulega er ekki gott eldsneyti, eins og t.d. hrŠ og slßturh˙sa˙rgangur, ver­ur ßgŠtt brennsluefni vi­ ■essar a­stŠ­ur, en Ý honum er mikil fita og trefjar sem brenna vel. Annar brennanlegur ˙rgangur skilur eftir sig ska­laus steinefni sem liggja eftir ß brunaristinni og nota mß sem fyllingarefni vi­ byggingarframkvŠmdir.

Einnig ver­ur til umtalsvert magn af fÝn÷sku, sem Nor­menn hafa vilja­ taka ß mˇti. Ůa­ sem fer upp me­ reykgasinu er leitt gegnum margs konar hreinsisÝur, sem skilja frß efni eins og ■ungmßlma og ÷nnur eiturefni. Ůess ber a­ geta, a­ ekkert ädÝoxÝnô lifir af brennslu vi­ hitastig sem er yfir 800░C.

Sorpflutningar

áAllt sorp og allur ˙rgangur fyrir utan gler og steinefni, sem nota mß Ý uppfyllingar, yr­u flutt frß flokkunarst÷­vum sveitarfÚlaga Ý gßmum til nŠstu hafnar. Gßmarnir yr­u sÝ­an fluttir me­ tveimur sÚr˙tb˙num gßmaskipum frß ÷llum a­gengilegum h÷fnum umhverfis landi­ (25ľ30 talsins) til ßfangasta­ar, brennanlegur ˙rgangur til sorporkust÷­var, en anna­ til mˇtt÷kust÷­va fyrir t.d. mßlma og endurvinnslu. Skipin gŠtu einnig flutt hvers konar annan varning Ý gßmum milli hafna, me­al annars olÝu og benzÝn ßsamt frystigßmum (fiskafur­ir).

Skipin ■urfa a­ vera grunnrist til a­ geta lagzt a­ bryggju ß minni st÷­um, ■ar sem a­dřpi er lÝti­. Ůau ver­a ˙tb˙i­ me­ stˇrum krana, ■annig a­ ekki sÚ ■÷rf fyrir mikla landa­st÷­u (krana) til a­ umskipa gßmum Ý hverri h÷fn. Skipin geta ■vÝ komi­ og fari­ hvenŠr sem er sˇlarhringsins og ßh÷fn ■eirra afgreitt sig a­ mestu sjßlf.

Stefßn Gu­steinsson skipatŠknifrŠ­ingur hefur unni­ frumteikningar fyrir smÝ­i sÚrstaks gßmaskips, sem fyrir utan sorpgßmana, getur einnig flutt almennan varning Ý gßmum og olÝu.

Skipin rista innan vi­ fimm metra og eru ■vÝ vel til ■ess fallin a­ sigla inn ß margar minni hafnir landsins. Skipin yr­u mj÷g umhverfisvŠn, kn˙in ■remur aflvÚlum, sem geta nota­ lÝfrŠnt gas, t.d. metan.

Til frˇ­leiks mß geta ■ess, a­ ÷ll fyrirhugu­ metanframlei­sla Sorpu Ý ┴lfsnesi mun rÚtt nŠgja til ■ess a­ knřja anna­ gßmaflutningsskipi­. Me­ skipunum mŠtti taka upp almenna strandflutninga ß nřjan leik.

Ůa­ myndi hafa veruleg jßkvŠ­ umhverfisßhrif, ■ar sem t.d. losun koltvÝoxÝ­s er talin sj÷ sinnum minni vi­ a­ flytja eitt tonn af varningi einn kÝlˇmetra sjˇlei­ina en landlei­ina me­ flutningabÝlum. Einnig myndi slit ß ■jˇ­vegum landsins minnka verulega, en einn stˇr flutningabÝll er talinn valda sambŠrilegu sliti ß vegum landsins og 9000 einkabÝlar.

A­rir helstu m÷gulegar lausnir ß f÷rgun ß ■eim ˙rgangi, er ekki ver­ur endurnřttur e­a telst nothŠfur til endurvinnslu, sem geta henta­ hÚr ß landi, ■ar sem fßmenni­ gerir alla endurvinnslu mj÷g erfi­a. Ůa­ vart raunhŠft, a­ hŠgt ver­i a­ endurvinna 65% af ˙rgangi ß ═slandi. Svo fßmenn ■jˇ­ getur ekki rß­ist Ý mikinn endurvinnslui­na­. ═ l÷gum um me­h÷ndlun ˙rgangs frß 2003 me­ ßor­num breytingum er eftirfarandi forgangsr÷­un um f÷rgun hans:

Dregi­ skal ˙r myndun ˙rgangs (me­ ÷llum tiltŠkum rß­um me­;

  1. Endurvinnsla
  2. lÝfrŠn vinnsla ˙rgangs
  3. endurnřting, m.a. me­ orkuvinnslu,
  4. moltuger­ er alltaf m÷guleg eftir mj÷g vanda­a flokkun. Ůa­ ■arf a­ hreinsa burt alla ■ß hluti/ efni sem geta valdi­ mengun, ef ■au eru ˇvarin gegn ve­ri og vindum, ■annig a­ regnvatn geti skola­ ˇŠskilegum efnum ni­ur Ý jar­veg. Moltuger­ er frekar vi­kvŠmt ferli, og ver­ur a­ vanda til verks, en rÚtt er a­ taka fram, a­ moltuger­ getur veri­ Šskileg a­fer­ samhli­a ÷­rum lausnum.
  5. lÝfrŠn orkuvinnsla . Ůa­ a­ vinna lÝfrŠnt eldsneyti eins og metan ˙r lÝfrŠnum ˙rgangi, t.d. ˙r heimilissorpi og slßturh˙sa˙rgangi, hefur sřnt sig vera gˇ­ lausn, ■ar sem nŠg a­f÷ng eru af ˙rgangi sem henta til vinnslunnar. ١ er banna­ a­ nota margvÝslegan lÝfrŠnan ˙rgang til slÝkrar vinnslu. Ber ■ar helst a­ nefna alla taugavefi ˙r klaufdřrum, og ÷ll sřkt dřr sem hefur veri­ slßtra­. HÚr sem fyrr er spurning um hagkvŠmni. Metanvinnsla Ý fßmennum bygg­arl÷gum getur varla veri­ raunhŠf.

á

A­ ■essum a­fer­um ˇl÷stu­um hefur fullkomin sorpbrennsla nß­ hva­ mestri ˙tbrei­slu Ý flestum rÝkjum Evrˇpusambandsins og raunar mj÷g vÝ­a um heim allan.

┴stŠ­an er s˙ mikla varmaorka sem skapast Ý brunaferlinu og hŠgt er a­ nřta. Ůß er umtalsver­a raforku framleidd Ý slÝkum st÷­vum.

N˙tÝma sorporkuver eru hva­ minnst mengandi mi­a­ vi­ allar a­fer­ir vi­ a­ ey­a e­a farga sorpi. Og skipaflutningar ß sorpgßmum hafa umtalsvert minni mengun Ý f÷r me­ sÚr en flutningar ß ■eim landlei­ina. Ůa­ sem kemur upp um reykhßfinn frß slÝkum orkuverum eru einungis vatnsgufur og koltvÝoxÝ­ (CO2).

Ůess ber a­ geta, a­ allar a­fer­ir vi­ ey­ingu lÝfrŠnna efna, sem innihalda koltvÝoxÝ­, skila frß sÚr sama magni af ■vÝ vi­ ey­ingu. Einnig er vert a­ nefna, a­ umframhitaorku Ý slÝkum orkuverum er hŠgt a­ nřta til ■ess a­ safna saman CO2 frß ˙tblŠstrinum, koma ■vÝ ß fljˇtandi form, setja ■a­ ß ■rřstik˙ta og nota tl dŠmis Ý grˇ­urh˙sum.

Gera mß rß­ fyrir, a­ margir ur­unarsta­ir muni ver­a nota­ir ßfram einhver ßr fram yfir 2030, ■ar sem vÝ­ast hvar er ekki fari­ a­ vinna a­ ÷­rum vi­urkenndum lausnum.

Fullkominn sorporkust÷­ ß Vestfj÷r­um

áA­ byggja fullkomna sorporkust÷­ ß Vestfj÷r­um, ■ar sem orkuskortur hefur veri­ vi­varandi og leysa sorphir­uvandamßl landsmanna Ý lei­inni, svo a­ ekki sÚ tala­ um a­ koma strandflutningum ß a­ nřju, hlřtur a­ vera ßhugaver­ur kostur.

áJ˙lÝus Sˇlnes verkfrŠ­ingur"

á

S˙ lei­ sem prˇfessor J˙lÝus fjallar hÚr um er raunhŠf lausn ß sorpmßlum hvort sem h˙n yr­i framkvŠmd ß Vestfj÷r­umáe­a lÝka annarssta­ar eins og ß h÷fu­borgarsvŠ­inu.

Ůau mßl ■ř­ir varla a­ rŠ­a vi­ n˙verandiáBorgaryfirv÷ldáafáframangreindumáßstŠ­um. En eftir ■etta kj÷rtÝmabil ver­a ■essi mßl Ý brennidepli ˇhjßkvŠmilega eins og J˙lÝusábendir ß vegna al■jˇ­legra skuldbindinga ■ˇ ekki vŠri minnst ß skynsemi.

Lengra ver­ur ekki haldi­ ß ■eirri umhverfissvÝvir­ileguá braut i sorpmßlum sem n˙ er fetu­.á


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 Smßmynd: Ůorsteinn Briem

"SORPA er bygg­asamlag Ý eigu sveitarfÚlaganna sex ß h÷fu­borgarsvŠ­inu, ReykjavÝkur, Hafnarfjar­ar, Kˇpavogs, Seltjarnarness, MosfellsbŠjar og Gar­abŠjar." cool

"═ stjˇrn SORPU sitja:

Birkir Jˇn JˇnssonáfyriráKˇpavog - forma­ur,
LÝf Magneudˇttiráfyrir ReykjavÝk - varaforma­ur,
┴g˙st Bjarni Gar­arssonáfyrir Hafnarfj÷r­,
Jˇna SŠmundsdˇttiráfyrir Gar­abŠ,
Kolbr˙n G. Ůorsteinsdˇttir fyrir MosfellsbŠ,
Bjarni Torfi ┴lf■ˇrsson fyrir Seltjarnarnes." cool

Ůorsteinn Briem, 23.5.2019 kl. 22:24

2 identicon

"ELDUR OG V═SINDI" VINNA VEL SAMAN.

"ELDUR og EYđING" einu sinni ß ßri Ý R╔TTRI VIND┴TT?.

G═SLI HOLGERSSON - ICELAND (IP-tala skrß­) 24.5.2019 kl. 17:22

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Höfundur

Halldór Jónsson
Halldór Jónsson

verkfræðingur, flugdellukall, tennis-og badmintonspilari

-ekki góður í neinu af þessu-

Heimsˇknir

Flettingar

  • ═ dag (20.11.): 1109
  • Sl. sˇlarhring: 1143
  • Sl. viku: 5029
  • Frß upphafi: 2721144

Anna­

  • Innlit Ý dag: 894
  • Innlit sl. viku: 4017
  • Gestir Ý dag: 753
  • IP-t÷lur Ý dag: 700

UppfŠrt ß 3 mÝn. fresti.
Skřringar

Eldri fŠrslur

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband