Leita ķ fréttum mbl.is

Lįnlaust liš

hefur rįšiš för ķ fjįrmįlum Ķslands žetta kjörtķmabil. Sem flestir žyrftu aš lesa eftirfarandi: 

Umsögn Frosta Sigurjónssonar til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar 12. 12 2012:

Peningavaldiš - Umsögn um frumvarp til stjórnarskipunarlaga um stjórnarskrį lżšveldisins Ķslands. Žingskjal 510 - Mįl nr. 415.


Meš peningavaldi er įtt viš valdiš til aš bśa til peninga, eša ķgildi peninga, og setja ķ umferš.

Ógętileg mešferš peningavaldsins er vafalķtiš ein af höfušįstęšum hrunsins og mį fęra rök fyrir žvķ aš nż stjórnarskrį fjalli um peningavaldiš og hvernig skuli koma ķ veg fyrir aš žvķ verši misbeitt.

Stjórnarskrį žarf einnig aš gera greinarmun į valdi til śtgįfu og śthlutunar nżrra peninga en žessi tvö valdsviš mega ekki vera į sömu hendi.

Žaš hlżtur aš teljast alvarlegur galli į stjórnarskrįrfrumvarpinu aš ķ žvķ sé ekki gerš tilraun til aš koma böndum į peningavaldiš.

GREINARGERŠ

Taumlaus peningamyndun er meginorsök hrunsins
Viš einkavęšingu višskiptabankanna įriš 2002 fęršist peningavaldiš aš mestu leiti frį rķkinu til eigenda bankanna. Į nęstu fimm įrum rķflega fimmföldušu einkabankarnir peningamagn ķ umferš. Sś aukning var gersamlega śr samhengi viš vöxt žjóšartekna og afleišingin var hrun gjaldmišilsins.

Enn hefur ekkert veriš gert til aš koma peningavaldinu ķ skjól fyrir sérhagsmunum. Enn hafa einkabankarnir ašstöšu til aš bśa til peninga og įkveša hver skuli fį nżja peninga. Verši žessu ekki breytt, mun žaš halda įfram aš bitna į landsmönnum meš veršbólgu, vaxtabyrši, óstöšugleika og skuldsetningu.

Višskiptabankar bśa til ķgildi peninga meš śtlįnum
Višskiptabankar eru ķ ašstöšu til aš skapa ķgildi peninga meš śtlįnum. Višskiptabanki skapar ķgildi peninga meš žvķ aš veita lįn og afhenda lįntakanda innstęšu ķ staš sešla. Innstęšuna bżr bankinn til śr engu. Innstęšan er ķ raun loforš bankans um aš afhenda sešla hvenęr sem óskaš er. Innstęšan er handhęgari en sešlar og lįntaki og allir ašrir lķta į innstęšu ķ banka sem ķgildi peninga, enda er hęgt aš nota žęr til aš greiša skuldir og jafnvel skatta.

Peningamyndun er skattheimta
Bankinn hagnast mjög į žvķ aš bśa til ķgildi peninga, žvķ hann greišir litla sem enga vexti į innstęšuna en innheimtir hins vegar markašsvexti į śtlįniš. Ķslenskir bankar hafa bśiš til 1.000 milljarša meš žessum hętti og nema tekjur banka af vaxtamun inn- og śtlįna tugum milljarša įrlega.

Banki sem eykur eigiš fé sitt um 2 milljarša getur bśiš til 25 milljarša af nżjum innstęšum og lįnaš žęr śt (mišaš viš 8% eiginfjįrkröfu). Žegar veitt eru nż lįn myndast innlįn sem eru nżir peningar og rżra veršgildi žeirra peninga sem fyrir eru. Innstęšur ķ bönkum eru ķ minna męli óverštryggšar en śtlįn og bankar gręša žvķ į rżrnun žeirra.

Fįi bankar aš beita peningavaldinu ķ eigin žįgu, er ekki viš öšru aš bśast en žeir leggi sig alla fram um aš auka gróša sinn af vaxtamun og veršbólgu, žótt žaš verši į kostnaš alls almennings.

Alžjóšlegt vandamįl
Sama fyrirkomulag peningamįla er viš lżši ķ nęr öllum löndum. Peningavaldiš er vķšast hvar komiš ķ hendur einkaašila. Afleišingin er nįnast taumlaus peningaprentun. Vaxtabyrši žjóša af žvķ aš hafa gjaldmišil sinn aš lįni frį einkabönkum žyngir ķ sķfellu skuldabyrši žeirra. Svo er komiš aš alvarleg skuldakreppa rķkir ķ heiminum og į torgum stórborga safnast almenningur saman til aš mótmęla rįšaleysi stjórnvalda.

Peningavaldiš tilheyrir žjóšinni
Taka žarf peningavaldiš frį višskiptabönkunum og skipta žvķ upp milli sešlabanka og rķkisstjórnar landsins.

En žaš nęgir ekki aš koma peningavaldinu til rķkisins, einnig žarf aš tryggja tvķskiptingu valdsins til aš draga śr freistnivanda.

Sešlabanki fari meš śtgįfuvald peninga
Sešlabankinn gefur ķ dag śt sešla og mynt, en žessir mišlar eru sįralķtiš notašir ķ višskiptum. Bankainnstęšur (rafręnir peningar) bśnar til af einkabönkum eru uppistašan ķ peningamagni landsins. Bankar skapa peninga meš śtlįnum og nęr allt fé ķ landinu er myndaš meš žessum hętti og ber vexti sem greišast bönkum. Žessu žarf aš breyta.

Ašeins Sešlabanki ętti aš hafa leyfi til aš bśa til peninga fyrir fyrir hagkerfiš og hann getur gert žaš įn skuldsetningar.

Sešlabanki į aš meta og stżra žvķ hve mikiš peningamagn er ķ hagkerfinu į hverjum tķma, śt frį žjóšhagslegum markmišum eins og veršbólgu, sjįlfbęrum hagvexti, atvinnuleysi og fleiri žįttum.

Rķkisstjórn fari meš śthlutunarvald peninga
Ķ dag įkveša bankar hverjum skuli afhenda nżtt fé og til hvers žaš skal notaš. Hagsmunir bankans rįša žar för, žótt nżir peningar rżri alla peninga sem fyrir eru ķ kerfinu.

Žar sem nżir peningar valda kostnaši hjį öllum almenningi, er ešlileg krafa aš nżjum peningum sé rįšstafaš meš lżšręšislegum hętti. Rķkisstjórn er best til žess fallin og getur gert žaš meš fjįrlögum.

Nįnari upplżsingar um peningavald og skiptingu žess mį finna į www.betrapeningakerfi.is

Viršingarfyllst


Frosti Sigurjónsson
rekstrarhagfręšingur

Fólk žarf aš gera sér grein fyrir aš žarna er į feršinni vandamįl sem taka veršur į. Bankarnir sem auglżsa sig sem vini fólksins eru žaš ekki.  Žeir eru lķka óvinir hagstjórnar landsins og hafa oftlega eyšilagt tilraunir löglega kosinna yfirvalda til aš ašhalds žegar žeim hefur sżnst svo.

Ķ dag hafa žeir enn į nż komist til of mikilla įhrifa. Arion banki og Ķslandsbanki  eru lķka ķ eigu óvina fólksins aš mestu leyti, sem eru alžjóšlegir hįkarla-og hręgammasjóšir. Žeir hafa enga lķklega fįar ašrar hugsjónir en aš mergsjśga land og žjóš. Žaš er skömm fyrir mįlsmetandi menn aš lįta kaupa sig til žjónustu į vegum žessara afla.

Vonandi ber nżtt Alžingi gęfu til žess aš taka žessi mįl fastari tökum en žaš lįnlausa liš sem rįšiš hafa feršinni ķ ķslenskum fjįrmįlum  sķšustu fjögur įr.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Jślķus Björnsson

Mig langar til aš rifja upp gamlar sķgildar bókhaldslegur.   Allir vita aš ķ dagbękur eru tvķskrįšar skuldir lögašila. Cretitum  er skrįš raunviršiš ķ reišufé sem hann į aš [Debitum] borga į umsömdum gjalddaga, sama upphęš er svo skrįš aš nafninu til Debitium: žaš er nafnviršiš sem getur breyst ķ höndum skuldara. Til dęmis gleymir hann aš selja t.d. lambalęri og žį getur žaš oršiš śldiš sķšar veriš bókaš nśll aš nafnvirši. Haben und Sollen.     
Ef sannast aš skuldunautur er valdur aš lękkun nafnviršis žannig aš eigi ekki fyrir raunvirši skulda į gjalddögum  žį ber hinu opinbera aš svipta hann rekstraleyfi og fį annan lögašila hęfari til leysa hann af hendi.

Skuldnauti bera aš selja tķmabundnar eignir sķnar į žeim veršum sem tyggja getu hans til aš greiša žęr į umsömdum gjalddögum og lķkaš žaš sem kostar aš višhalda žeim žegar žęr eru ķ hans vörslu.

Opinberir löggiltir endurskošendur erlendis eru erlendis įbyrgir fyrir žvķ aš meta nafnviršiš [skuldar] eigna [Debitum]  til greišslu skulda [Credtium] alltaf rétt.

Geršur er greinamunar į skuldareignum  og hreinum eignum: ekki vešsettum erlendis.
Hreinar eignir lögašila į ekki gefa upp til skuldar ķ Balance sheet [kallaš efnahagsreikningur hér til leiša hugann frį žvķ aš žetta er skuldagreiningar listi] eša skuldir hans viš sig sjįlfan. 

Balance sheet er fyrir skattamann og ašila į markaši til byggja upp žeirra framtķšar įętlanir.
 

Til aš lögašili geti ekki greitt śt  of hįa skatta eša of hįan arš, žar er notaš Balance control, sem lķka er kallaš the golden booking rule.


Flestir kannast viš hvernig jafnan  er sett upp į UK ensku  en ķ USA er hśn oft sett upp žannig aš raunvirši eigna ķ reišufé [Debitum] skal jafnt skuldum į uppgjörstķmabil plśs skuldum framtķšar [heildar eiginfé: Creditum]. 

Žegar bśiš er reikna greiddar tekjur śr rekstri og greidd gjöld į móti , žį žarf aš oftast aš greiša til višbótar upphękkun į nafnvirši skuldareigna framtķšar.  Žarna setur hiš opinbera reglur um hvaš hver geiri [eftir ešli hans] žarf aš drag frį tekjum ķ reišufé fyrir śtborgum aršs og žess vegna tekju skatta.

Hér į Ķslandi eru [Ó] lög sem skylda alla lögašila aš uppfęra nafnvirši naušsynlegra eigna til mynda tekjur framtķšar ķ reišufé um óendurskošaša veršbólgu į hverju įri til aš, eins og topparnir segja hér gefa "betri" mynd af rekstri. Meš žvķ aš hękka eignir ķ Balance sheet į móti skuldum.  Skattheimtu betri.


Žetta skiliš ķ samhengi žroskašra rekstrar fyrirtękja eru röng skilaboš, žvķ reglan er sś aš ef ef žjóšar tekjur į ķbśa hękka um 150% į 30 įrum,  [örugglega ķ UK].  Žį lękkar upphaflegt stofnhlutfé um 60% en į móti er žaš afskrifaš į hverju įri yfir į hreina eignareikning passivra rekstralega eigna: eigna sem geta ekki breyst ķ reišufé til aš greiša skuldir viš lįndrottna.  Žetta kallast žrautvarasjóšur: žegar markašur kemst aš žvķ aš lögašili sem er 30 įra, er farinn aš vešsetja rekstragrunn sinn žį hękkar hann įhęttu vaxta įlagiš į hann til aš mynda ķ sķnu bókhaldi varasjóš gegn hruni aumingjans.

Stofnun rķkis er skiliš af öšrum rķkjum sem einokun į markašssetningu reišufjįr inn į sķnum mörkušum. Peningavaldiš er žvķ sjįlfgefiš frį upphafi sišmenningar. Efast upp slķkt er aš setja slķkt atriš sem sérstaka grein ķ stjórnaraskrį. Framkvęmdir kosta reišufé: Žannig er Framkvęmdavald og Peningavald eitt og hiš sama.

Eignfęra framtķšar uppskeru er löglegt ef hśn er greidd, en ólöglegt ef hśn greišist ekki. Žess vegna eru slķkar framtķšar eignarfęrslur varasamar.


USA og UK [vegna fjįrfestinga ķ uppbyggingu neytendamarkaša hįviršisaukaskatta ķ įšur žrišja heiminum: EU hugmyndfręši] um 1995 breyttu reglum um reikning į rauntekjum skilgreindra lögašila. Žaš er žeir mega [ķ įkvešinn rķkisstuddri] fullvissu reikna tekjur nęstu 5 įra og fęri til tekna žannig mešaltekjur skatta įrsins.   Įvinningur er skattar geta greišst fyrir fram og lķka er hęgt aš greiša śt arš fyrirfram: lašar aš nżja fjįrfesta [fjįrmagnara]  ķ fjįrmögnunarbréfa kaupum žess sem sem er öruggur um framtķšar tekjur.              

 Žjóšverjar og Frakkar mun ekki hafa leift žetta nżja bókunarfrelsi.


Ķslendingar sem skilja ekki aš bókhald er allstašar eins ķ žroskušum rķkjum: žaš er žaš Ķslenska er öšruvķsi, eru meš allskonar hugmyndir sem spretta upp af Ķslenska bókhaldslagagrunninum.    

Eiginfé [hvers?] , efnahagsreikningur [ hvaš er reiknaš?] , hagvöxtur : hvaš er hagstętt og hvaš vex: raunvirši eša nafnvirši. Ķslensk verštygging, hvaš er tryggt og ķ žįgu hverja?  100% tryggšur almanna sjóšur hér er ekki til hér sannanlega ķ dag.    

Skila nafnvirši DEBITUM į umsömdu SKILGREINDU raunvirši CRETITUM er žaš SEM LÖGLEGT tvķskrįningar BÓKHALD TRYGGIR. 

Žeir ašilar sem virša ekki löglegt bókahald [žetta erlenda] įr eftir įr eru glępamenn erlendis.

Bréf sem seljast ekki almennt er aldrei hęgt aš bóka į nafnvirši hęrra en reišfé sem greitt var fyrir žaš, og sķšan er bréfiš afskrifaš fram į gjalddaga ef hann er eftir mörg įr.     Leifa annaš er leifa stuld į reišufé.    Allt rżnar meira eša jafnt og reišufé ķ veršbólgu: mešal hękkun į almennum mörkušum.  hękki kaup almennt ķ samręmi er žetta hagvöxtur [sölumagn óbreytt] en seljist meira almennt į ķbśa er žetta raunhagvöxtur.

Heima raunvöxtur er žaš sem almennt er variš ķ.       

Samręma hér vķsitölumęlingar, skatta og bókhalds kerfi miša viš žaš sem gildir ķ stöndugum rķkjum.                 

Jślķus Björnsson, 27.12.2012 kl. 21:21

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Höfundur

Halldór Jónsson
Halldór Jónsson

verkfræðingur, flugdellukall, tennis-og badmintonspilari

-ekki góður í neinu af þessu-

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (8.5.): 330
  • Sl. sólarhring: 535
  • Sl. viku: 6120
  • Frį upphafi: 3188472

Annaš

  • Innlit ķ dag: 295
  • Innlit sl. viku: 5201
  • Gestir ķ dag: 287
  • IP-tölur ķ dag: 282

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Eldri fęrslur

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband