Leita Ý frÚttum mbl.is

Beint lř­rŠ­i

er ß sßlinnáhjß ■eim sem sßtu Ý stjˇrnlagarß­sskrÝpinu ß sÝnum tÝma og skilu­u ■eim ˇbr˙klega langhundi frß sÚr sem ■eir ekki skilja sÝ­an ■ß a­ enginn vildi gera neitt me­ ■ˇ augljˇst sÚ ÷­rum ená■eim sjßlfum.

En Ůorvaldur skrifar sinn pistil Ý FrÚttabla­i­ a­ vanda Ý dag,sem hann hlřtur a­ fß greitt vel fyrir frß Hafskips-Helga.

╔g au­vita­ las ■etta til ■ess a­ Šsa mig upp. En aldrei ■essu vant skrifar Ůorvaldur frˇ­legaágrein og fulla af frˇ­leik sem ß erindi til okkar og ekki hva­ sÝztátil ■eirra me­ beinalř­rŠ­isheilkenni­. ١ ■a­ slßi au­vita­ ˙t Ý fyrir honum Ý lok greinarinnar ß hef­bundinn hßtt.

Ůorvaldur skrifar svo:(Ůar sem ungt fˇlk les ekki FrÚttabla­i­ samkv. k÷nnunum en kannski frekar ■etta blogg)

"San Francisco – BandarÝska stjˇrnarskrßin frß 1787 smÝ­ar trausta umgj÷r­ utan um fulltr˙alř­rŠ­i ■ar sem kjˇsendur velja sÚr fulltr˙a til a­ semja og sta­festa l÷g.

H÷fundar skjalsins tortrygg­u beint, ■.e. millili­alaust lř­rŠ­i og t÷ldu ■vÝ ÷ruggast a­ halda kjˇsendum Ý hŠfilegri fjarlŠg­ frß lagasetningu. Valdm÷rkin og mˇtvŠgi­ (e. checks and balances) sem renna eins og rau­ur ■rß­ur Ý gegn um bandarÝsku stjˇrnarskrßna var­a innbyr­is samskipti vald■ßttanna ■riggja ßn ■ess a­ hleypa almenningi a­. M˙gurinn getur veri­ of hrifnŠmur, skrifa­i einn h÷fundurinn.
Hann gŠtti ■ess ekki a­ sÚ fˇlki­ of hrifnŠmt til a­ setja sÚr l÷g er ■a­ vŠntanlega einnig of hrifnŠmt til a­ velja sÚr fulltr˙a til a­ semja l÷gin.

Hva­ sem ■vÝ lÝ­ur hafa BandarÝkjamenn aldrei haldi­ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slur ß landsvÝsu. Ůeir sitja enn uppi me­ kj÷rrß­ (e. electoral college) sem křs forseta landsins fyrir h÷nd kjˇsenda frekar en a­ afli atkvŠ­a ß landsvÝsu sÚ leyft a­ rß­a ˙rslitum.

═ tvennum af fimm forsetakosningum frß aldamˇtum, 2000 og 2016, var sigurinn haf­ur af ■eim frambjˇ­anda sem hlaut f lest atkvŠ­i ß landsvÝsu. Lř­rŠ­i­ gengur vi­ staf.

Fylkin hafa m÷rg kosi­ a­ hafa annan hßtt ß skipan lř­rŠ­isins en alrÝkisstjˇrnin. Almennar atkvŠ­agrei­slur tÝ­kast Ý 23 fylkjum landsins af 50 og hafa veri­ haldnar Ý hundra­atali frß 1904, oftast Ý Oregon og KalifornÝu. Ůar hefur Ýb˙unum lengi ■ˇtt fara bezt ß a­ blanda saman fulltr˙alř­rŠ­i og beinu lř­rŠ­i. Meiri hluti BandarÝkjamanna břr vi­ slÝka bl÷ndu.

Su­ur-Dakˇta var­ fyrst til a­ taka upp ßkvŠ­i um beint lř­rŠ­i Ý stjˇrnarskrß fylkisins 1898 og 21 rÝki til vi­bˇtar ger­i slÝkt hi­ sama fram til 1918, ■. ß m. KalifornÝa 1911. Ůa­ ßr breyttu KalifornÝub˙ar stjˇrnarskrß sinni frß 1849 gagngert til a­ opna fyrir beint lř­rŠ­i einkum vegna almennrar ˇßnŠgju me­ spillingu og ˇtŠpileg ßhrif sÚrhagsmunahˇpa ß fylkis■inginu. ═ KalifornÝu voru haldnar almennar atkvŠ­agrei­slur ß fylkisvÝsu fjˇr­a hvern mßnu­ a­ me­altali 1911-2000 – einu sinni til a­ svipta kj÷rinn fulltr˙a embŠtti eins og Gray Davis rÝkisstjˇri mßtti una 2003, oftar til a­ sta­festa l÷g fylkis■ingsins e­a synja ■eim sta­festingar lÝkt og ═slendingar hafa gert Ý ■rÝgang, en oftast til a­ leggja til breytingar ß stjˇrnarskrß fylkisins.

Hvort heldur fylkis■ingi­ e­a kjˇsendur sjßlfir geta ßtt frumkvŠ­i a­ breytingum ß stjˇrnarskrß KalifornÝu, en kjˇsendur einir hafa rÚtt til a­ breyta henni.

Fylkis■ingi­ Ý Sacramento ■iggur vald sitt af kjˇsendum eins og vera ber. Oregon heldur enn fleiri almennar atkvŠ­agrei­slur en KalifornÝa.

KalifornÝa blˇmstrar

H÷fundar stjˇrnarskrßr BandarÝkjanna frß 1787 hef­u tr˙lega vantreyst beinni a­komu almennings a­ lagasetningu, enda voru margir ■eirra ■rŠlahaldarar. Ůessi blanda­a skipan lř­rŠ­isins Ý KalifornÝu hefur ■ˇ gefizt vel ß heildina liti­.

Reynslan sřnir a­ beint lř­rŠ­i hefur ekki vaxi­ fulltr˙alř­rŠ­inu yfir h÷fu­ heldur veitt ■vÝ heilbrigt a­hald. Kjˇsendur Ý KalifornÝu sam■ykktu 433 breytingar ß stjˇrnarskrß fylkisins 1912-2017, ■ar af 53 fyrir frumkvŠ­i kjˇsenda, e­a 12%, og 380 fyrir frumkvŠ­i fylkis■ingsins (88%).

Ůessar t÷lur eru sˇttar Ý nřja ritger­ eftir David Carrillo stjˇrnskipunarfrŠ­ing Ý Berkeley-hßskˇla, en hann hefur birt ßtta greinar hÚr Ý FrÚttabla­inu til stu­nings nřju Ýslenzku stjˇrnarskrßnni sem Al■ingi heldur enn Ý gÝslingu auk ■ess sem hann ritstřr­i bˇkinni The Icelandic Federalist Papers sem kom ˙t Ý Berkeley 2018.

KalifornÝa er stˇrveldi me­ sÝnar 40 milljˇnir Ýb˙a lÝkt og Pˇlland og Spßnn. KalifornÝa vŠri fimmta rÝkasta land heims mŠlt Ý framlei­slu og tekjum vŠri h˙n sjßlfstŠtt rÝki.

A­eins BandarÝkin ÷ll, KÝna, Japan og Ůřzkaland framlei­a n˙ or­i­ meira af v÷rum og ■jˇnustu en KalifornÝa sem er ■vÝ komin fram ˙r Bretlandi, Frakklandi og ═talÝu ß ■ennan kvar­a ■ˇtt h˙n sÚ miklu fßmennari en ■essi l÷nd.

Og svo er ■a­ Sviss

BandarÝkin og KalifornÝa voru ekki eina fyrirmyndin a­ ßkvŠ­um nřju stjˇrnarskrßrinnar um beint lř­rŠ­i handa ═slendingum vi­ hli­ fulltr˙alř­rŠ­is, heldur einnig Sviss.

Svisslendingar eru s˙ Evrˇpu■jˇ­ sem gerir beinu lř­rŠ­i hŠst undir h÷f­i me­ gˇ­um ßrangri. Beint lř­rŠ­i Svisslendinga dregur ˙r veldi stjˇrnmßlamanna og flokka me­ ■vÝ a­ vÝsa řmsum mßlum frß ■ingi til ■jˇ­aratkvŠ­is.

MikilvŠgur kostur ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slna er a­ um ni­urst÷­ur ■eirra leyfist engum a­ efast heldur ber ÷llum lagaleg, lř­rŠ­isleg og si­fer­ileg skylda til a­ hlÝta ■eim. Ůjˇ­aratkvŠ­agrei­slur efla traust. Svissneska ■ingi­ nřtur trausts 56-58% ■arlendra kjˇsenda bori­ saman vi­ 18% traust til Al■ingis."

Ůorvaldur tilfŠrir helstu ßstŠ­una fyrir ■vÝ a­ ■a­ ver­ur a­ fara mj÷g gŠtilega Ý a­ vÝsa mßlum til ■jˇ­arinnar. Reynslan frß Sviss sřnir ˇtvÝrŠtt a­ ekki fanga ÷ll mßl nŠgilega athygli almennings til a­ tryggja ■a­ a­ ekki a­eins hrapgjarnasta fˇlki­ taki ■ßtt Ý slÝkum atkvŠ­agrei­slum og er afgrei­sla ■jˇ­arinnar ß till÷gum Stjˇrnlagarß­sins gott dŠmi um ■a­ hvernig slÝkt getur algerlega mistekist ■egar hŠtta var ß a­ ■jˇ­in fengi yfir sig dellumakerÝ Šsingamanna ß bor­ vi­ Ůorvald Gylfason.

Eftirsjß Ůorvaldar eftir ■vÝ a­ vera ekki ■ingma­ur ß vinsŠldalausu Al■ingi ═slendinga brřst reglubundi­ ˙t hjß honum Ý "■au eru s˙r" hyggjunni og vill hann ■vÝ klekkja ß ■inginu me­ ■vÝ a­ draga tennur ˙r skolti ■ess me­ svo kalla­a beina lř­rŠ­i sem ■jakar hann og PÚtur ß ┌tvarpi S÷gu.


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 Smßmynd: Jˇn ١rhallsson

Hi­ opnbera mŠtti vera duglegra vi­ a­ stilla upp

MEđ e­a ┴ MËTI- listum

tengt stŠrstu vi­fangsefnunum hverju sinni,

samhli­a okkar venjulegu kosningum

og ■eir listar mŠttu vera opinberir

■annig a­ eingin hŠtta vŠri ß svindli.

Jˇn ١rhallsson, 31.10.2019 kl. 14:50

2 identicon

Ůa­ vŠri betrumbˇt ß stjˇrnkerfinu , a­ mÝnu mati, a­ afnema flokksrŠ­i­ og koma ß einstaklingsframbo­um til ■ingsins. Og rÝkisstjˇrnin yr­i skipu­ fagrß­herrum sem yr­u rß­nir eftir reynslu og hŠfi. Ůetta er ekki beint lř­rŠ­i en Ý ßttina. Gamla fyrirkomulagi­ er or­i­ nokkurra alda gamalt og byggir ß valdablokkum sem eiga a­ heyra s÷gunni til.

Jˇsef Smßri ┴smundsson (IP-tala skrß­) 1.11.2019 kl. 08:33

3 identicon

╔g ber vir­ingu fyrir AMERIKU og VESTUR EVRËPU og getu ■eirra Ý tŠkni, vÝsindum og framf÷rum ß ÍLLUM svi­um. Íryggi ■essa heima er ekki lengur til vegna stjˇrnleysis. Stˇrborgir "Sanctuary cities" Ý Kaliforniu og vÝ­ar er illa stjˇrna­ af demokr÷tum,sem eru a­ "tapa" illa ß landsvÝsu fyrir hreynsunum og eftirliti LEIđTOGANS DONALDS J.TRUMP.

Mann dettur Ý hug stjˇrnleysi demokrata Ý REYKJAV═K til saman bur­ar vi­ glŠsirekstur nßgrannabŠja umhverfis h÷fu­borgina, sem sřnist annar heimur. Vissulega ver­a nßgrannabŠir a­ stoppa ■essa endaleysu me­ stu­ningi frß ALŮINGI.á

G═SLI HOLGERSSON - ICELAND (IP-tala skrß­) 1.11.2019 kl. 21:43

4 Smßmynd: Halldˇr Jˇnsson

M˙gurinn er of hverflyndur tla­ geta stjˇrna­ sÚr. Ůessvegna ver­ur a­ hafa fulltr˙alř­rŠ­i og ■ar me­ stjˇrnmßlaflokka til a­ sameina krafta. Hitt gengur ekki. Menn rifji bara upp litlu flokkana sem hafa veri­ a­ d˙kka upp hÚr ÷­ru hverju.Allskyns sÚrvitringar

Halldˇr Jˇnsson, 3.11.2019 kl. 16:24

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Höfundur

Halldór Jónsson
Halldór Jónsson

verkfræðingur, flugdellukall, tennis-og badmintonspilari

-ekki góður í neinu af þessu-

Heimsˇknir

Flettingar

  • ═ dag (10.5.): 593
  • Sl. sˇlarhring: 817
  • Sl. viku: 5870
  • Frß upphafi: 3190212

Anna­

  • Innlit Ý dag: 510
  • Innlit sl. viku: 5006
  • Gestir Ý dag: 450
  • IP-t÷lur Ý dag: 430

UppfŠrt ß 3 mÝn. fresti.
Skřringar

Eldri fŠrslur

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband