Leita Ý frÚttum mbl.is

BloggfŠrslur mßna­arins, aprÝl 2021

Ver­ur ■etta toppa­?

á

Vindurinn er au­lind sem mß ekki bru­la me­ ß seglsk˙tum ■egar hann mß nota til a­ sn˙a vindmyllum.

Og erá eklki sjßlf GrÚta Thunberg a­ sigla?

Ekki veit Úg hvernig ß a­ toppa ■etta og erum vi­ ■ˇ řmsu v÷n frß SvÝ■jˇ­?

á


Er vit Ý ■essu?

sem virtir a­ilar, Bjarni Bjarnason og Edda Sif Aradˇttir, bo­a um nřtt rÝkisapparat, Carbfix, me­ 600 st÷rfum og milljar­akostna­i Ý StraumsvÝk?

Til a­ fßst vi­ brot af losun mannkyns ß lofttegund lÝfsins CO2? 120 millj÷r­um tonna ˙tblŠstri CO2 ß a­ a­ svara me­ ■vÝ a­ ═slendingar kosti f÷rgun ß 3 milljˇnum tonna af ■essari lofttegund?

┴n jar­efnaeldsneytis myndi mannkyni­ svelta Ý dag. ┴n hinnar mikluá fj÷lgunar ■ess sem yfir stendur.

Orkuskipti eru ekki Ý augsřn nema kjarnasamruni takist, slÝk er ■÷rfin fyrir orkuna. Stˇr rÝki eins og KÝna taka ekki ■ßtt Ý a­ minnka ˙tblßstur ßá CO2 eins og stendur og vir­ast heldur vera a­ gefa Ý me­ ˙tblßstur frß jar­efnaeldsneytisbrennslu.Gangsetja eitt kolakynt raforkuver Ý viku hverri.

J÷r­in hefur grŠnka­ vi­ auki­ CO2 Ý loftinu og auk Ůess hefur magni­ veri­ miklu meira fyrr ß tÝ­.LoftslagsvÝsindin eru umdeild Ý besta falli og vÝsindalegur grunnur er mj÷g Ý efa dregin af m÷rgum mßlsmetandi m÷nnumáhttps://co2coalition.org/wp-content/uploads/2020/12/Global-Mean-Temperature-Anomaly-Record_12.08.20.pdf.

Hverjir munu borga ■essar draumsřnir? Einhverjir a­rir en Ýslenskir skattgrei­endur?

Ůetta gˇ­a fˇlk skrifar svo:

"Loftslagsvßin ßger­ist ß sÝ­asta ßri ■rßtt fyrir fŠrri fer­al÷g og minni umsvif. Ůetta kemur fram Ý nř˙tgefinni Loftslagsskřrslu Sameinu­u ■jˇ­anna (SŮ). Antonio Guterres, a­alframkvŠmdastjˇri SŮ, spara­i ekki stˇru or­in er hann sag­i mannkyni­ standa ß br˙n hyldřpis og a­ 2021 yr­i a­ vera ßr a­ger­a. Loftslagsmarkmi­ munu ekki nßst nema me­ kolefnisf÷ngun og -f÷rgun ß grÝ­arstˇrum skala. ┴Štlanir gera rß­ fyrir a­ farga ■urfi um 120 millj÷r­um tonna of koldÝoxÝ­i (CO2) ß heimsvÝsu til ßrsins 2060 me­ ni­urdŠlingu Ý bergl÷g. Ůetta ■ř­ir a­ me­alflŠ­i af CO2 sem ■arf a­ dŠla aftur ofan Ý j÷r­ina ß nŠstu 40 ßrum til a­ nß loftslagsmarkmi­um er svipa­ og rennsli­ Ý Gullfossi.

Carbfix og lei­irnar ■rjßr

Orkuveita ReykjavÝkur (OR) og H═ hafa Ý samstarfi vi­ erlenda a­ila ■rˇa­ Carbfix-ni­urdŠlingartŠknina. KoldÝoxÝ­ er leyst Ý vatni og dŠlt dj˙pt ni­ur Ý basaltbergl÷g ■ar sem nßtt˙ruleg ferli breyta ■vÝ Ý stein ß innan vi­ tveimur ßrum. Steintegundin nefnist silfurberg en h˙n er hrein og ˇmengandi og ver­ur nßtt˙rulegur hluti af berginu um alla framtÝ­. TŠkninni hefur n˙ veri­ beitt Ý Hellishei­arvirkjun Ý sj÷ ßr me­ afar gˇ­um ßrangri sem hefur vaki­ athygli vÝ­a. TŠknin er s˙ eina sem breytir CO2 Ý stein og ■a­ eru gˇ­ar lÝkur ß ■vÝ a­ henni megi beita ß mj÷g stˇrum skala. Unni­ er a­ uppsk÷lun CarbfixtŠkninnar eftir ■remur samsÝ­a lei­um svo h˙n geti nřst heiminum til a­ nß loftslagsmarkmi­um sÝnum. ═ fyrsta lagi er unni­ a­ sta­bundinni hreinsun og f÷rgun ß CO2 frß orku- og i­na­arframlei­slu. ═ ÷­ru lagi f÷rgun ß CO2 sem fanga­ er beint ˙r andr˙mslofti me­ loftsugutŠkni en slÝk st÷­ er ■egar risin vi­ Hellishei­arvirkjun. ═ ■ri­ja lagi er unni­ a­ ■rˇun ß stˇrri mˇtt÷ku- og f÷rgunarmi­st÷­ fyrir CO2 og er undirb˙ningur n˙ a­ hefjast fyrir slÝkt frumkv÷­laverkefni hÚr ß landi.

Hvergi jafn ˇdřrt og ÷ruggt a­ farga CO2

Kolefnisf÷rgunarmi­st÷­in, sem hloti­ hefur nafni­ Coda Terminal, ver­ur vŠntanlega bygg­ Ý StraumsvÝk en ■egar h˙n nŠr fullum afk÷stum er gert rß­ fyrir a­ h˙n geti farga­ allt a­ ■remur milljˇnum tonna af CO2 ßrlega. Til samanbur­ar er heildarlosun ═slands n˙ um 4,8 milljˇnir tonna ß ßri. KoltvÝoxÝ­i­ mun vŠntanlega koma frß Nor­ur-Evrˇpu, flutt hinga­ me­ sÚrbygg­um tankskipum sem ganga munu fyrir vistvŠnu eldsneyti. Mikil ßhersla er l÷g­ ß aukna f÷ngun og f÷rgun kolefnis innan Evrˇpu og samhli­a ■rˇun slÝkra verkefna er flutningsnet tankskipa a­ taka ß sig mynd. ═sland er me­al bestu sta­a fyrir kolefnisf÷rgun enda er hvergi jafn ˇdřrt og ÷ruggt a­ farga CO2 og me­ CarbfixtŠkninni hÚr ß landi. Nßgrenni StraumsvÝkur, me­ gnŠg­ af fersku basalti og ÷fluga grunnvatnsstrauma, felur Ý sÚr kj÷ra­stŠ­ur til varanlegrar og ÷ruggrar kolefnisf÷rgunar.

Innvi­ir sem byggja ■arf upp fyrir starfsemina eru geymslutankar Ý nßgrenni hafnarinnar, lagnir og ni­urdŠlingarholur. Raforku■÷rfin er lÝtil og flutningskerfi rafmagns er ■egar til sta­ar. ┴Štlanir gera rß­ fyrir a­ Coda-kolefnismi­st÷­in ver­i bygg­ upp Ý ■remur ßf÷ngum og mun undirb˙ningsfasi hefjast Ý ßr me­ forh÷nnun og vinnu vi­ leyfisferla.

Stefnt er a­ rannsˇknarborun ßri­ 2022, upphafi rekstrar ßri­ 2025 og a­ fullum afk÷stum ver­i nß­ ßri­ 2030. Auk f÷rgunar ß a­fluttu CO2 ver­ur jafnframt hŠgt a­ farga CO2 frß nßlŠgri i­na­arstarfsemi Ý Coda auk CO2 sem fanga­ er beint ˙r andr˙mslofti.

Nř og loftslagsvŠn atvinnugrein

Coda Terminal ver­ur fyrsta kolefnismi­st÷­ sinnar tegundar Ý heiminum. Ef vel tekst til ver­ur grunnur lag­ur Ý StraumsvÝk a­ nřrri og loftslagsvŠnni atvinnugrein sem byggist ß grŠnni nřsk÷pun og Ýslensku hugviti. Gert er rß­ fyrir a­ um 600 bein og afleidd st÷rf skapist me­ uppbyggingu Coda Terminal og a­ farga megi tugum milljˇna tonna af CO2 ß lÝftÝma mi­st÷­varinnar. Ůa­ er ■ˇ einungis byrjunin en von okkar er s˙ a­ Ý kj÷lfari­ byggist upp sambŠrileg verkefni ß jar­frŠ­ilega heppilegum st÷­um Ý heiminum ■anga­ sem CO2 er flutt me­ pÝpum og skipum og steingert Ý stˇrum stÝl. Ůannig nßum vi­ Gullfoss-skala.

Ůetta hljˇmar kannski svolÝti­ eins og vÝsindaskßldskapur en ÷ll tŠknin sem til ■arf er n˙ ■egar fyrir hendi og hefur veri­ sannreynd. Eins og me­ fyrri frumkv÷­laverkefni ■ß er ■etta bara skßldskapur."

Og ■ettaáer a­ bresta ß ß nŠstu ßrum. B˙i­ a­ ßkve­a a­ byrja 2022.

Er samsta­a um ■essar fjßrfestingar opinberra a­ila?

Ekki hef Úg veri­ spur­ur Ý ■a­ minnsta.

Og hver segir a­ silfurberg Ý sta­ basalts undir ßlverinu Ý Straumsvik sÚ ßn aukaverkana?

Ůetta verkefni vir­ist vera eins og Borgarlinan, ˇst÷­vandi fjßrfesting hugsjˇnafˇlks hva­ sem hver segir anna­.

En er endilega vit Ý ■essu?


ArmenÝumˇrall Tyrkja

finnst mÚr yfirdrifinn og ˇ■arfur.

á

Bj÷rnáBjarnason fjallar um ■etta mßl og mˇral Tyrkja,

"Undrun vekur hve stjˇrnv÷ld Ý Tyrklandi samtÝmans taka ■vÝ illa ■egar alls ■essa er minnst. Rei­i ■eirra vegna ■ess sannast enn n˙ ■egar Joe Biden, fyrstur BandarÝkjaforseta, vottar Armenum formlega sam˙­ af vir­ingu fyrir ■eim sem třndu lÝfi undir ˇgnarstjˇrn Ottˇmana og ßrÚttar ■ann ßsetning a­ koma Ý veg fyrir a­ slÝk grimmdarverk ver­i nokkru sinni framin a­ nřju. Forsetinn sag­i ■etta ekki gert til a­ varpa s÷k ß einhvern heldur til a­ tryggja a­ ■a­ sem ger­ist yr­i aldrei endurteki­.

Tyrknesk stjˇrnv÷ld tˇku ■essum or­um mj÷g illa og h÷fnu­u me­ ÷llu fullyr­ingum um ■jˇ­armor­. Tyrkir ■yrftu ekki a­ lŠra neitt af neinum um eigin fortÝ­. PˇlitÝsk tŠkifŠrismennska grefur mest undan fri­i og rÚttlŠti, sag­i Mevlut Cavusoglu, utanrÝkisrß­herra Tyrklands, ßáTwitter.

┴ sÝnum tÝma nota­i Ronald Reagan BandarÝkjaforseti or­i­ „■jˇ­armor­“ um a­f÷rina a­ Armenum ßn ■ess a­ ■a­ drŠgi dilk ß eftir sÚr. Barack Obama gaf til kynna a­ hann mundi sem forseti stÝga skref til Armena me­ vi­urkenningu ß ■jˇ­armor­inu sem hann ger­i ■ˇ ekki. Joe Biden var varaforseti Obama og ˇttu­ust margir Armenar Ý BandarÝkjunum a­ Biden seg­i eitt Ý kosningabarßttu um hlutskipti Armena en anna­ Ý HvÝta h˙sinu. Gle­i ■eirra er ■vÝ einlŠg ■egar ■eir fagna or­um BandarÝkjaforseta n˙ og telja lang■rß­u marki nß­.

A­ Biden stÝgi ■etta skref n˙ er ßfall fyrir Recep Tayyip Erdogan Tyrklandsforseta, endurspeglar minna vŠgi hans Ý Washington en ß­ur var. ١tt Erdogan reyni a­ blßsa ■etta upp sem ßrßs ß alla Tyrki sta­festir ßkv÷r­unin n˙ dvÝnandi ßhrif Erdogans sjßlfs og sk÷mm ß framg÷ngu hans innan NATO og annars sta­ar.

Tillaga um a­ al■ingi vi­urkenni ■jˇ­armor­ ß Armenum ßrin 1915–1917 og vir­i minningu fˇrnarlamba ■essa glŠps gegn mannkyni hefur veri­ flutt ß nokkrum ■ingum, sÝ­ast 2019-2020 ßn ■ess a­ hljˇta afgrei­slu. A­ mßli­ falli dautt hÚr en njˇti stu­nings me­al Š fleiri nßgranna■inga ver­ur sÝfellt undarlegra."

┴ Úg a­ hafa mˇral yfir ■vÝ hvernig Gizur fˇr me­ Sturlu ß Írlygsst÷­um? E­a hverng Flosi fˇr a­ Njßli?

Erdogan ber enga ßbyrg­ ß einhverjum g÷mlum atbur­um.

Af hverju segir hann ekki bara "Sorry StÝna?"á

Er ekki einhver ArmenÝumˇrall Tyrkja ˙t ˙r kortinu ■vÝ allir mßlsa­ilará eru l÷ngu dau­ir eins og ■eir PÝlatus og Kristur eru lÝka?á

á


Veruleikinn

Ý Ýslenskri hagstjˇrn er nokku­ sÚrstakur. Honum er stjˇrna­ a­ miklu leyti af ■r÷ngum hˇpum, sem byggja v÷ld sÝn i­ulega ß litlum hˇpum sem taka sÚr alrŠ­isv÷ld ß grundvelli sÚrstakra fÚlagslegra a­stŠ­na. Taka v÷ld Ý f÷lmennum fÚl÷gum me­ tÝunda hluta atkvŠ­a e­a svo. Vinstri sinna­ fˇlk er yfirleitt ßhugasamara um fÚlagsmßl en hŠgri menn og ■vÝ fer sem fer.

╔g er ekki sÚrlegur a­dßandi FrÚttabla­sins sem Úg sÚ sem mßlgagn fyrir inng÷ngu ═slands Ý ESB. Yfirleitt sÚ Úg fßtt greina sem til mÝn h÷f­a Ý ■vÝ bla­i. ╔g skal ■ˇ vi­urkenna a­ Úg les yfirleitt allará greinar sem H÷r­ur Ăgisson skrifar mÚr til gagns. Og svo les Úg yfirleitt Ůorstein Pßlsson til ■ess a­ koma mÚr Ý vont bardagaskap fyrir fullveldi landsins sem hann vill feigt innan ESB.

En H÷r­ur skrifar Ý gŠr:

"Ůa­ eru a­ ver­a ■ßttaskil. Faraldurinn, sem hefur lama­ allt samfÚlagi­ Ý meira en ßr, er senn a­ baki og fram undan er tÝmi efnahagslegrar endurreisnar. MˇtvŠgisa­ger­ir stjˇrnvalda hafa heilt yfir heppnast vel – beinn stu­ningur Ý gegnum rÝkisfjßrmßlin hefur numi­ 10 prˇsentum af landsframlei­slu – og dregi­ mj÷g ˙r ßhrifum ßfallsins, bŠ­i fyrir heimilin og atvinnulÝfi­, og ■annig komi­ Ý veg fyrir hrinu gjald■rota.

Til marks um ■a­ hefur vanskilahlutfall fyrirtŠkjalßna hjß b÷nkunum nßnast sta­i­ Ý sta­ frß ■vÝ Ý ßrslok 2019. Vegna vŠgis fer­a■jˇnustunnar mŠlist atvinnuleysi­ hins vegar enn um 11 prˇsent en ■a­ Štti a­ minnka hratt ■egar atvinnugreinin nŠr vopnum sÝnum ß nř sÝ­ar ß ßrinu.

Nřtt ßlit frß AGS Ý vikunni undirstrikar ■ann ßrangur sem nß­st hefur en bendir um lei­ ß hva­ betur megi fara n˙ ■egar vi­ sjßum fram ˙r kˇfinu. Sterk sta­a ■jˇ­arb˙sins og rÝkissjˇ­s, eftir a­ hafa nřtt gˇ­u ßrin Ý a­ grei­a ni­ur skuldir, ger­i okkur kleift a­ halda stˇrum hluta hagkerfisins Ý gj÷rgŠslu ß me­an faraldurinn hefur sta­i­ yfir en n˙na ■arf a­ fara a­ skipta um takt.

═ sta­ ■ess a­ ßherslurnar sÚu ß ney­ara­sto­ til fyrirtŠkja og heimila, sem ■Šr hafa rÚttilega veri­, fer a­ ver­a mikilvŠgara a­ einblÝna ß almennari a­ger­ir sem mi­a a­ ■vÝ a­ efla samkeppnishŠfni og skapa nř st÷rf.

Eigi ■a­ a­ takast ■arf a­ horfa til ■ess, a­ mati AGS, a­ endursko­a vinnumarka­slÝkani­ Ý ■vÝ skyni a­ tengja betur saman launa■rˇun og framlei­ni.

Ůar er miki­ verk fyrir h÷ndum. S÷gulega sÚ­ hefur ═slendingum ekki farnast a­ fara a­ fordŠmi annarra ■jˇ­a ß Nor­url÷ndunum og semja um launahŠkkanir sem taka mi­ af ver­mŠtask÷pun hagkerfisins.

Ni­ursta­an af ■vÝ er a­ ß sÝ­ustu tveimur ßratugum hafa launahŠkkanir hÚr veri­ um ■refalt meiri en ß hinum Nor­url÷ndunum, ver­bˇlga fjˇrfalt meiri og vaxtastig fimmfalt hŠrra. Margt gefur til kynna a­ vi­ Štlum enn a­ fylgja ■essari lei­.

LaunavÝsitalan hefur hŠkka­ um ellefu prˇsent milli ßra og ver­bˇlga fer vaxandi og mŠlist yfir fj÷gur prˇsent. HŠkkandi launakostna­ur skiptir ■ar miklu, og mun hafa enn meiri ßhrif ß ver­lags■rˇunina – og ■ß um lei­ vexti – ß komandi misserum.

Vandinn er sß, eins og Ůorsteinn VÝglundsson, forstjˇri Hornsteins og fyrrverandi ■ingma­ur Vi­reisnar, nefndi Ý vi­tali vi­ Marka­inn Ý vikunni, a­ hin nřja forysta verkalř­shreyfingarinnar hafnar efnahagslegum veruleika. Sta­an ß vinnumarka­i er ■vÝ tifandi tÝmasprengja.

Skiptir al■jˇ­leg samkeppnishŠfni ═slendinga mßli? Stundum mŠtti Štla a­ svo vŠri ekki, einkum n˙ ß tÝmum farsˇttar ■egar b˙i­ er a­ telja m÷rgum tr˙ um a­ ■jˇ­in geti vel vi­ una­ Ý loku­u hagkerfi – og eina sem ■urfi a­ ßkve­a sÚ rß­st÷fun gŠ­anna.

Sta­reyndin er s˙ a­ ■ˇtt ═sland sÚ eyrÝki ■ß eigum vi­ – fyrirtŠkin sem hÚr starfa og skapa ver­mŠtask÷punina – Ý har­ri samkeppni um vinnuafl og fjßrmagn og ■vÝ getum vi­ tŠpast marka­ okkar eigin launastefnu ˇhß­ ÷­rum nßgranna■jˇ­um ßn aflei­inga.

UmbŠtur ß ■essu svi­i eru forsenda meiri fj÷lbreytni Ý hagkerfinu me­ nřjum gjaldeyrisskapandi atvinnugreinum.á"

Ekki hef Úg t÷fralausnir ß rei­um h÷ndum. ╔g minnist hinsvegar ■ess ■egar Úg kom til Ůřzkalands ekki tvÝtugur a­ aldri a­ ■ar var ma­ur ßberandi sem hÚt Ludwig Erhardt og reykti sÝgarettur ˙r munnstykki. Hann prÚdika­i sÝfellt fyrir l÷ndum sÝnum: "Masshalten", Stilli­ ykkur Ý hˇf, spenni­ ekki bogana of hßtt Ý kaupkr÷funum.

Ůjˇ­verjar brenndir af ˇ­aver­bˇlgunni 1929 h÷f­u vit til a­ hlusta talsvert ß ■ennan mann og foringjann Konrad Adenauer sem ■ß h÷f­u yfirstjˇrnina yfir ■řzka efnahagsundrinu sem ma­ur var a­ upplifa.

Ůß s÷g­u gˇ­ar og gu­hrŠddar konur vi­ mann: "Svona getur ■etta ekki gengi­ ßfram Ý ■essum brjßla­a uppgangi." En ■a­ gekk. Sˇlveig Anna og DrÝfa SnŠdal e­a FÚl÷g Flugumfer­arstjˇra og LjˇsmŠ­raá voru ekki ßberandi Ý ■řsku ■jˇ­lÝfi um ■Šr mundir og hafa ekki or­i­ lengi sÝ­an.

LÝklega er langt Ý ■a­ a­ ═slendingar skilji ■a­ a­ a­ sp÷ru­ krˇna Ý dag getur or­i­ meira vir­i ß morgun nema a­ gullregn berist til landsins erlendis frß.

N˙ eru horfur ß a­á faraldrinum muni linna ß nŠstu ßrum og lÝf fŠrast Ý efnahagslÝf ═slands jafnval ß ■essu ßri.Ůß er okkur bo­i­ uppß a­ magna upp ver­bˇlguna Ý nafni rÚttlŠtisins.

LÝklega ver­ur H÷r­ur Ăgisson sannspßr a­ einhverju leyti um hinn Ýslenska efnahagsveruleika.á


Navalny

er hŠttur vi­ a­ drepa sig segir Sky News. Vonandi leysist eitthva­ ■arna.

Alveg fur­ulegt a­ hann skyldi vera dŠmdur fyrir a­ rj˙fa skilor­ me­vitundarlaus Ý sj˙kraflugvÚl til Ůřskalands eftir a­ stjˇrnv÷ld geta ekki fundi­ ˙t hver eitra­i fyrir hann me­ Novichock sem er einhverskonar sparieitur ■eirra fyrir austan.

╔g vona sannarlega a­ Navalny ver­i ekki ger­ur a­ pÝslarvotti P˙tÝns.

á


Heimshlřnunarbulli­

er teki­ fyrir af Pßli Vilhjßlmssyni sem rřnir t÷lur Trausta Jˇnssonar ve­urfrŠ­ings:

"

Trausti veit, Biden ekki

Me­alhiti ß ═slandi sÝ­ustu 200 ßr hefur hŠkka­ um 0,8 grß­ur ß ÷ld,ásegiráTrausti Jˇnsson ve­urfrŠ­ingur og byggir ß tiltŠkum g÷gnum.

HŠkkun ß me­alhita um 1,6 grß­u ß 200 ßra tÝmabili er engin hamfarahlřnun heldur e­lileg nßtt˙ruleg sveifla.

┴ ■essu tveggja alda tÝmabili eru styttri skei­ ■ar sem hiti fer řmist hŠkkandi e­a lŠkkar. Svona svipa­ og ve­ri­, sem breytist frß degi til dags. Trausti skrifar: ,,Hiti ß kuldaskei­inu 1965 til 1995 var lengst af lŠgri heldur enn hann var ß hlřskei­um 19.aldarinnar [vi­ k÷llu­um ■a­ kuldaskei­ sem nÝtjßndualdarmenn hef­u kalla­ hlřskei­]."

Biden BandarÝkjaforseti og heimselÝtan vilja telja okkur tr˙ um a­ nßtt˙rulegar sveiflur ß hitafari sÚu af mannav÷ldum. Biden og heimselÝtan eru fangar tr˙arbrag­a. Trausti talar vÝsindi.

Heimurinn myndi svelta ef ekki vŠri fyrir jar­efnaeldsneyti­. FŠ­uframlei­slan gengur ß ■vÝ en ekki heimshlřnunarbullinuá˙r fßvitanum GrÚtu Thunberg og ßmˇta helvÝtisprÚdikara.


Milkilmennis minnst

Ý gˇ­ri grein Vilhjßlms Bjarnasonar Ý Morgunla­inu Ý dag:

"Ůa­ er erfitt a­ Ýmynda sÚr hvernig sagan hef­i or­i­ ef h˙n hef­i fari­ ß annan veg. Sjßlfur hef Úg teki­ ÷llum ÷rl÷gum og teki­ ÷llu sem ˇumflřjanlegu. Mennirnir vilja en gu­ rŠ­ur. Ůannig er duglaus stjˇrn mikil blessun, ■vÝ ■ß fer ÷llu fram ß sem e­lilegastan mßta. StrÝ­ hefur sinn gang, me­ drßpi og ey­ileggingu. Ůegar strÝ­i lřkur skrifar sigurvegarinn s÷guna, sÝna s÷gu! Sß sem tapar er gjarnan hengdur. Ůannig getur sß sem tapar aldrei sagt sÝna s÷gu.

SÝ­ari heimsstyrj÷ldin

═ Ýslensku mßli er tala­ um hina fyrri og hina sÝ­ari heimsstyrj÷ld. Sennilega er ■a­ af ■rß til ■ess a­ ekki ver­i hin ■ri­ja! Heimsstyrj÷ldum skuli loki­.

Endalok fyrri heimsstyrjaldarinnar ur­u me­ fri­arsamningum en hinni sÝ­ari lauk me­ skilyr­islausri uppgj÷f. Fri­arsamningar og strÝ­sska­abŠtur, sem um var sami­, ur­u aldrei anna­ en pappÝr. Stoltur Ůjˇ­verji rÚ­ landa sinn, Matthias Erzberger, af d÷gum fyrir a­ undirrita uppgjafarsamninga vi­ Frakka.

A­ loknum rÚttarh÷ldum Ý NŘrnberg voru ■eir sem gßfust upp fyrir h÷nd Ůjˇ­verja hengdir. Ůa­ voru Alfred Jodl og Wilhelm Keitel. Sß er tˇk vi­ uppgjafaryfirlřsingunni var­ sÝ­ar BandarÝkjaforseti.

Japanskeisari var lßtinn koma um bor­ Ý bandarÝskt herskip til a­ undirrita uppgjafarskjal, en til a­ sameina jap÷nsku ■jˇ­ina hÚlt hann keisaradˇmi sÝnum og afkomendur hans sÝ­ar.

Japanir h÷f­u ■ola­ ■au h÷rmulegustu ÷rl÷g sem nokkur ■jˇ­ getur hloti­, me­ tveimur kjarnorkusprengjum.

Írl÷g Evrˇpu

Ůegar sÝ­ari heimsstyrj÷ldinni lauk var ßlfan Ý r˙st. Framlei­slugeta Ý verksmi­jum var lÝtil og kaupgeta ß matvŠlum ß sama veg.

BandarÝkin h÷f­u ■vŠlst inn Ý styrj÷ldina me­ hervernd ß ═slandi og sÝ­ar af ÷llu afli ■egar japanskar flugvÚlar rÚ­ust ß Perluh÷fn ß HavaÝ. Me­ ■essum tveimur atbur­um, herverndarsamningi ß ═slandi og ˇvinaßrßs ß HavaÝ, var Monroe-kenningunni varpa­ fyrir rˇ­a a­ hßlfu leyti. BandarÝkin hˇfu Ýhlutun Ý ÷­rum heimsßlfum, Ý Evrˇpu og Ý Kyrrahafsl÷ndum. Vi­br÷g­in eftir strÝ­ voru ÷ll ÷nnur en eftir fyrri strÝ­. N˙ skyldi sigurvegarinn hjßlpa l÷ndunum sem ßttu Ý strÝ­i vi­ a­ byggja upp framlei­slugetu sÝna til a­ tryggja a­ ÷fga÷fl komm˙nista, nasista og fasista nŠ­u ekki fˇtfestu aftur.

RŠ­a George C. Marshalls hersh÷f­ingja Ý hlutverki utanrÝkisrß­herra

╔g hef oft velt ■vÝ fyrir mÚr hvort rŠ­a s˙ er utanrÝkisrß­herrann hÚlt Ý Harvard-hßskˇla hinn 5. j˙nÝ hafi veri­ ˇvŠnt, hvort gamli fimm stj÷rnu hersh÷f­inginn hafi kynnt ßform sÝn um endurreisn Evrˇpu. E­a hvers var a­ vŠnta Ý ■akkarrŠ­u gamla hersh÷f­ingjans fyrir hei­ur sem hßskˇlinn veitti honum?

Af hverju flutti utanrÝkisrß­herrann rŠ­una en ekki Harry S. Truman forseti?

═ Morgunbla­inu segir daginn eftir rŠ­una: „BandarÝkin vilja a­sto­a Evrˇpul÷nd“ og „Marshall fer fram ß samvinnu nau­staddra rÝkja“.

„Hver s˙ rÝkisstjˇrn, sem er f˙s til a­ a­sto­a Ý endurreisnarstarfinu, mun mŠta algerri samvinnu BandarÝkjastjˇrnar. En hver s˙ stjˇrn, sem gerir tilraun til a­ hindra vi­reisn annarra landa, getur ekki vŠnst hjßlpar okkar.“

Daginn sem sagt er frß rŠ­u Marshalls segir Morgunbla­i­: „Sama dag sta­festi ÷ldungadeild BandarÝkja■ings fri­arsamninga vi­ ═talÝu, R˙menÝu, B˙lgarÝu og Ungverjaland. Einn ÷ldungadeildar■ingma­ur vara­i sÚrstaklega vi­ ■vÝ a­ ef fri­arsamningur vi­ ═talÝu yr­i ekki sta­festur „myndi ■a­ hafa Ý f÷r me­ sÚr algera upplausn ■ar Ý landi, en slÝkt aftur opna lei­ina til valdat÷ku komm˙nista“.

Morgunbla­i­ segir einnig: „═ rŠ­u sinni benti Marshall einnig ß, a­ ■÷rf Evrˇpu fyrir matvŠli og a­rar nau­synjar nŠstu ■rj˙ til fj÷gur ßrin vŠri svo mun meiri en n˙verandi grei­slugeta ßlfunnar, a­ h˙n yr­i a­ fß aukna hjßlp, e­a ella horfast Ý augu vi­ alvarlega efnahags- og stjˇrnmßlakreppu. Ůa­ vŠri ■vÝ ekki nema e­lilegt, a­ BandarÝkin ger­u allt, sem ■au gŠtu, til a­ a­sto­a vi­ a­ koma ß e­lilegu efnahagsheilbrig­i veraldarinnar, enda vŠri fri­urinn a­ ÷­rum kosti ekki trygg­ur.“

Ef tengja ß Marshall-ߊtlunina vi­ stefnu Ý efnahagsmßlum yr­i ߊtlunin tengd vi­ Keynes, ßn ■ess a­ nokkur hafi nokkru sinni botna­ Ý Keynes.

Hersh÷f­inginn og fri­ur

Hersh÷f­inginn hefur skynja­ ■a­ a­ hef­bundnar lausnir sigurvegara trygg­u ekki fri­. ═ raun var enginn samningsa­ili til Ý Ůřskalandi. Landi­ var hernumi­ og skipt Ý hernßmssvŠ­i.

Hvernig hef­i Evrˇpa liti­ ˙t ef ekki hef­i komi­ til Marshall-a­sto­ar?

Hersh÷f­inginn taldi nau­synlegt a­ ßrangur uppbyggingarinnar yr­i mŠldur me­ samrŠmdum hŠtti. Til ■ess yr­i a­ mŠla ßrangur og fŠra samrŠmda ■jˇ­hagsreikninga. Efnahagssamvinnustofnun var fali­ ■a­ hlutverk. S˙ stofnun heitir n˙ Efnahags- og framfarastofnunin, OECD.

Me­ ■vÝ a­ byggja upp i­na­, innvi­i og atvinnulÝf var komi­ Ý veg fyrir a­ ÷fga÷fl nŠ­u fˇtfestu Ý hinu hersetna landi. Sambandsrß­ og sambandslř­veldi er stofna­ 1949, tveimur ßrum eftir rŠ­u Marshalls. Adenauer og Erhardt unnu ˙r framlagi Marshall-ߊtlunarinnar og sk÷pu­u ■řska efnahagsundri­.

Endanlegar sŠttir Ůřskalands og Frakklands komu me­ ╔lysÚe-sßttmßla Adenauers og de Gaulles 1963.

Marshall og ═sland

═slenskir innvi­ir bi­u ekki tjˇn af herna­arßt÷kum. En Ýslenskir sjˇmenn fˇrust Ý siglingum, oft vegna herna­arßtaka. ═slenskir framlei­sluatvinnuvegir voru ekki Ý merkilegu standi fyrir strÝ­. Eftir strÝ­ ßttu ═slendingar eignir Ý erlendum b÷nkum og ßttu ■eir a­ fara Ý „nřsk÷pun“. S˙ „nřsk÷pun“ var a­ mestu fˇlgin Ý endurnřjun ß togaraflota landsmanna, me­ gufuvÚlum ■egar dÝselvÚlar voru a­ halda innrei­ sÝna.

Gjaldeyriseign ■jˇ­arinnar hvarf ß tveimur ßrum!

Fyrsta ■ßtttaka Ýslenskra stjˇrnvalda Ý Marshall-a­sto­inni var a­ reyna a­ selja fisk til hinna strÝ­shrjß­u landa. ┴­ur en langt um lei­ var landi­ komi­ Ý ■ß st÷­u a­ vera Ý ■÷rf fyrir a­sto­ til uppbyggingar innvi­a.

S˙ uppbygging beindist a­ raforkuverum, ßbur­arverksmi­ju og sementsverksmi­ju. En ■a­ var einnig nokkur hluti a­sto­arinnar sem fˇr til a­ vi­halda ˇbreyttu ßstandi Ý sveitum, ■ˇtt landb˙na­ur hafi ß engan hßtt sta­ist sjßvar˙tveginum sn˙ning.

Deila mß um ■a­ hvort hlutur ═slendinga Ý Marshall-a­sto­inni hafi veri­ of rausnarlegur Ý ljˇsi ■ess a­ herseta Breta og BandarÝkjamanna haf­i afar gˇ­ ßhrif ß efnahagslÝfi­ og margir t÷lu­u um „blessa­ strÝ­i­“ Ý gamni og alv÷ru. Hva­ sem ■vÝ lÝ­ur ■ß var hÚr um miki­ fÚ a­ rŠ­a. ═ hlut ═slands komu um 0,2% heildarfjßrhŠ­arinnar e­a 29,3 milljˇnir dollara sem lŠtur nŠrri a­ hafi veri­ 10-12% af ßrlegri landsframlei­slu ß ßrunum eftir strÝ­. Mi­a­ vi­ n˙verandi ver­lag og stŠr­ hagkerfisins gŠti ■essi fjßrhŠ­ veri­ yfir 300 milljar­ar Ýslenskra krˇna.

SÝldarverksmi­ja og listami­st÷­

Ein sÝldarverksmi­ja var bygg­ fyrir Marshall-fÚ. S˙ var Ý ReykjavÝk, k÷llu­ Faxaverksmi­jan, Ý Effersey. Mj÷lvinnsla var­ minni en a­ var stefnt. Verksmi­juh˙si­ stendur enn sem minnisvar­i um Marshall-a­sto­ina, hornstein hagsŠldar Ý Evrˇpu. H˙si­ er listami­st÷­. Ůa­ er ÷ruggt mßl a­ hersh÷f­inginn og utanrÝkisrß­herrann sß ekki fyrir a­ h˙s Ý hans nafni stŠ­i vi­ Vesturh÷fnina Ý ReykjavÝk og efldi listir.

Eftir stendur a­ George C. Marshall var sennilega einn ßhrifamesti einstaklingur sÝ­ustu aldar. Hann er eini hersh÷f­inginn sem hloti­ hefur fri­arver­laun Nˇbels."

┴ veggnum hangir mynd sem vi­ st˙dentar Ý MR 1957 fŠr­um veitingah˙sinu a­ gj÷f til minningar um ■ennan merka mann.

Ůa­ sem Úg hef lesi­ eftir Harry S. Truman BandarÝkjaforseta er a­ frumkvŠ­i­ a­ Marshallߊtluninni kom frß hersh÷f­ingjanum. Truman var nˇgu stˇr til a­ segja a­ ߊtlunin yr­i kennd vi­ hann en ekki sig sem lß ■ˇ beinast vi­.

Truman var ˇvenjulegrar ger­ar sem sag­i eitt sinn: "Sß sem efnst Ý stjˇrnmßlum er "Crook". Hann kom blankur til Washington og fˇr ■a­an aftur til heim til Independence jafn blßnkur.

Eisenhower er ekki myrkur Ý mßli um hŠfileika Marshalls Ý bˇk sinni "Crusade in Europe."

George_Marshall_1947Hvernig vi­ ═slendingar fˇrum me­ gjaldeyri okkar eftir strÝ­i­ er kannski ˙tskřrtáme­ oftr˙ ß Bretton Woods fastgengiskerfi­ sem okkar sˇsÝalismi stˇ­st au­vita­ ekki frekar ■ß en n˙.

Hinu skulum vi­ ekki gleyma hvernig framsřni og vizka mikilmennisins George C(atlett.) Marshall(myndin er frß 1947 og ■a­ er eftir a­ koma ein stjarna ß ÷xlina) fŠr­i heiminum

Pax Americana

umfram margt anna­ og ßn hans framlags hef­i margt fari­ ß annan veg.


Samskandall

er Ý frÚtt Ý tvÝtugu FrÚttabla­inu.

"FLUTNINGAR „A­ draga ˙r notkun og losun vegna eldsneytis er mikilvŠgt nŠsta skref fyrir skipaflutningageirann,“ segir Katarin van Orshaegen, vi­skiptastjˇri hjß GoodShipping, en fyrirtŠki­ hefur gert samning vi­ Samskip sem felur Ý sÚr a­ hluti f lota Samskipa ver­ur kn˙inn me­ lÝfeldsneyti, sem minnkar kolefnisspor starfseminnar verulega.

Samningurinn var tilkynntur ß degi jar­arinnar. GoodShipping er fyrsta sjßlf bŠra skipaflutningaframtaki­ Ý heimi sem gefur fyrirtŠkjum um allan heim og af ÷llum stŠr­um kost ß a­ draga ˙r mengun vegna flutninga.

Bo­in er lei­ til a­ skipta jar­efnaeldsneyti ˙t fyrir hreint, kolefnishlutlaust og sjßlfbŠrt eldsneyti 800 gßmaeininga f lutningaskip Samskipa, Endeavour, sem alla jafna hefur nota­ hef­bundi­ eldsneyti, hˇf notkun sjßlf bŠrs lÝfeldsneytis.

Me­ ■vÝ a­ nota lÝfeldsneyti minnka farmeigendur kolefnisfˇtspor sitt Ý a­fangake­junni umtalsvert. Til a­ byrja me­ er gert rß­ fyrir a­ notkun lÝfeldsneytis minnki ˙tblßstur koltvÝsřrings um allt a­ 45 prˇsent en stefnt er a­ ■vÝ a­ minnka ˙tblßstur Ý hverri fer­ um allt a­ 80 prˇsent sÝ­ar ß ßrinu.

LÝfeldsneyti­ er b˙i­ til ˙r ˙rgangi af sjßlf bŠrum uppruna og hefur sanna­ sig Ý siglingum Endeavour milli Hollands og ═rlands. – bb"

SÝ­asta klausan er hrein lygi ■vÝ a­ tekinn er rŠkta­ur mais frß sveltandi AfrÝkub˙um til a­ b˙a til ■etta drulláhßlfvitans GrÚtu Thunberg til dřr­ar ßn ■ess a­ neitt sÚ skeytt um aflei­ingarnar fyrir sveltandi b÷rn.

Vonandi sefur ËlavÝus vŠrt Ý silkinu sÝnu ß ■essum Samskipa-skandal og dreymir tŠr­u b÷rnin sem svelta vegna framlei­slu lÝfeldsneytisins.


KatrÝn ˇraunhŠf

Ý annars gˇ­ri rŠ­u Ý H÷rpuá sem Úg bara dß­ist af vegna augljˇsra framafara -.

"

TvŠr vikşur tekşur a­ fß v÷rn gegn kˇrşˇnuşveirunni eftşir fyrsta skammt bˇluşefnşis og ■vÝ ■arf a­ hli­ra ߊtlşun stjˇrnşvalda um tilşslakşanşir innşanşlands Ý samşrŠmi vi­ ■a­, a­ s÷gn Jˇşh÷nnu Jakşobsşdˇttşur, a­sto­arprˇşfessşors Ý lÝfşt÷lşfrŠ­i vi­ Hßşskˇla ═slands.

Ůetta segşir h˙n ß twitter-sÝ­u sinni ■ar sem h˙n segşir einnig a­ vegna ■ess a­ bˇluşsett er eftşir aldşursşr÷­ hÚr ß landi, ver­i hjar­ˇnŠsmi■r÷skşuldi ekki nß­ ■egar 65% landsşmanna hafa fengi­ einn skammt bˇluşefna. Ůa­ sÚ vegna ■ess a­ hjar­ˇnŠmi ver­ur a­ hluta til ekki jafndreift og ■arf til ■ess a­ hjar­ˇnŠmi fßşist."

Kßri segir oktˇber en ekki j˙lÝ.Ůetta fŠrist ■vÝ hans hugsun nŠr.

KatrÝn er ■vÝ lÝklega ˇraunhŠf Ý sinni ߊtlun og ■ar me­ vonir um aflÚttingar snemmsumars.


Ver­ur ma­ur ekki hugsi

yfir sumum frÚttum af stˇrmennum?

Ůetta les Úg hjß Pßli Vilhjßlmssyni bloggkˇngi:

"

BanatilrŠ­i Jˇhannesar

Jˇhannes uppljˇstrariáStefßnsson hefur ,,mßtt ■ola hˇtşanşir og jafnşvel banaştilşrŠ­i," segir Ý me­fylgjandi frÚtt.

BanatilrŠ­i­ skyldi ■ˇ aldrei veraá■etta hÚr?


mbl.isJˇhannes ver­launa­ur fyrir uppljˇstranir sÝnar
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

á

Svei mÚr ef Úg er ekki hugsi.


ź Fyrri sÝ­a | NŠsta sÝ­a

Höfundur

Halldór Jónsson
Halldór Jónsson

verkfræðingur, flugdellukall, tennis-og badmintonspilari

-ekki góður í neinu af þessu-

Heimsˇknir

Flettingar

  • ═ dag (8.5.): 345
  • Sl. sˇlarhring: 474
  • Sl. viku: 6135
  • Frß upphafi: 3188487

Anna­

  • Innlit Ý dag: 309
  • Innlit sl. viku: 5215
  • Gestir Ý dag: 298
  • IP-t÷lur Ý dag: 293

UppfŠrt ß 3 mÝn. fresti.
Skřringar

Eldri fŠrslur

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband